xalis özdemir: pelestinning derdini anglighanda qayghurdum, uyghurning derdini anglighanda yighlidim. (bir likisyesidin tesiratim)
shöhret hoshur
adette «erkek yighlimaydu» deymiz, «erkekke yigha yarashmaydu» deymiz. toghra, erkektin kütülidighini bu;qoyulidighan eqelliy telep bu. emma yigha yurektin chiqidighan bolghachqa; u eqil we iradining kontrolliqida bolmighachqa, uni bezide tutup qélish mumkin emes. shunga taghdek bir erningmu, shir yurek bir qehrimanningmuköz yéshi qilip qalidighan chaghliri bolidu. belki bu insaniy bir ajizliqtur, belkim bu insaniy bir üstünlük süpitidur. néme bolushidin qet’iynezer, köz yéshining erkekni ulugh korsitidighan deqiqiliridin birige bu nöwetlik türkiye sepirimde, bir konfransta shahid boldum.
1- noyabir «türkiye birlik wexpi» teripidin orunlashturulghan bu yighinda, yazghuchi, «sherqi türkistan we qirghinchiliq shahidliri» namliq kitapning aptori xalis özdemir gulbahar jélilowa qatarliq lagir shahidlirimizning , dunyaning herqaysi jaylirida bezide peryadliq, bezide ghewgha- chuqanliq herket qilghan «a’ilem nede?» namayishchilirining hékayiliridin misallar élip, sherqi turkistan weziyitini türklerge tonushturdi. bir sa’etche dawam qilghan léksiyeside, u az dégende besh qétim köz yéshini tutalmidi.
bu yash tökküchi jem’iyet körmigen romantik bir yash emes, bir ertis esla emes, belki 50 yildin artuq hayati türkiyediki heq-adalet köreshlirining qaynamlirida ötken, «12- sintebir siyasy özgürüshi» dep atilidighan siyasiy boran chapqunda ölümge höküm qilin’ghan, u höküm kiyin töt yilliq qamaqqa özgertilgen we ijra qilin’ghan; türkiyening meshhur siyasiy rehberliridin nejmidin erbaqan’gha 25 yil meslihetchi bolghan; «wizyon» qatarliq téliwiziye qanallirida 20 nechche yil riyasetchilik qilip, pelestin mesilisini xelqaralashturushta aldinqi septe rol alghan, pishqan axbaratchi, tonulghan yazghuchi we tejribilik bir siyasetchi idi.
liksiyesidin birqanche neqil:
… tiléwiziye programmlirimgha uyghur mesilisini élip chiqsam, bezi kespdashlirim «kishiler bek bilmeydighan bu timigha némanche ésiliwalisen» dédi. men ulargha «bashqilar bu paji’eni yazmighanliqi uchun yéziwatimen, bashqilar bu dertni körmigenliki uchun sozlewatimen, bashqilar bu timidin qachqanliqi uchun men bu témini qoghlawatimen, bashqilar bu milletni yétim qalduriwatqini uchun men yénida turiwatimen» dep jawap berdim.
bu gepler bolun’ghan sorunda uyghurlarning sani ondin ashmaymiz, türklerning sani bolsa, 70-80 etrapidabar. démek, bu gepler anglighuchilarning könglini utush uchun déyiliwatqan hissiyatliq gepler emes, qelem tutiwatqan meydanigha izahat bérip déyiliwatqan gep.
sözliridin yene bir neqil:
… men sherqi turkistanliqlarning mesilisini sherqi turkistanliqlarning özidin bekrek chüshinimen…
bu bir maxtinish emes, halimizgha échinish. bu échinshningmu asasi bar. chünki u, bir erkin dunyaning ezasi bolush supiti bilen dunyani bizdin jiqraq közitish pursitige ige bolghan shexs; u 20 nechche kitap yazghan bir yazghuchi bolush supiti bilen jem’iyet mesililirining yiltizini körush quwwitige ige bolghan bir tetqiqatchi. pelestin mesilsidek bazarliq mesilini sherqi türkistan mesilisige sélishturup, perqini éniq we toluq tonup yetken tejribe igisi.
xalis ozdemir pelestin timisidimu azraq gep qisturdi, éniq jümliliri ésimde yoq, emma mezmuni shu: «pelestinliklerning derdini anglighan chéghimda qayghurdum , ghemge pattim; uyghurlarning derdini anglighinimda, yoshurmaymen, yighlidim.»
démek, xalis ozdemir sherqi türkistan heqqide kitap yazghan chéghida, kitabining bazar tépish-tapmasliqini oylashmighan; sherqi turkistan heqqide léksiye sözlewatqanda, anglighuchiliridin alqish kélish-kelmeslik bilen kari bolmighan; peqet we peqet, bir turk, bir musulman, bir insan süpitide wijdanini rahetlitishni, imaniy burchini ada qilishnila közligen.
shunga uning yighin jeryanida tökken besh qétimliq koz yéshidin men bir ajizliqni emes, az uchraydighan, bugunki dunyada kem boluwatqan bir ulughluqni bayqidim. u bolsimu, xeq körsun-körmisun, ünümi bolsun-bolmisun, payda chiqsun-chiqmisun heqiqet terepte turush, mezlumning yénida bolush. shunga men bu koz yéshini«erkek köz yéshi» dep atashni mowapiq kördum. allah ténini saq qilghay, qelimige hessilep quwwet bergey!
