абдурәһим парач
қәмбәргүл 1961- йили пәйзиват наһийәсиниң йеңиъават йезисида туғулған болуп, башланғуч мәктәпниң үчинчи синипиғичә оқуған. у 1981- йили 27- май пәйзаватта хитай һакимийитигә қарши көтүрүлгән қораллиқ қозғилаң – «җигдилик вәқәси»ниң бастурулушида һалқилиқ рол ойниған.
1981- йили 27- май сәһәр саъәт бир әтрапида һәсән исмаъил башчилиқида тәшкилләнгән төт йүздин артуқ уйғур йаш пәйзават наһийәлик хәлқ қораллиқ бөлүминиң қорал-йарақ искилатиға туйуқсиз һоҗум қилип, искилаттики барлиқ қорал-йарақ вә оқ-дориларни қолға чүшүриду. улар искилатниң қорусидики бир еғиз өйдә йаш айали қәмбәргүл вә йешиға тошмиған оғли билән биллә туридиған искилат қаравули мамутни искилат қорусидики бир түврүккә чәмбәрчәс бағливетиду һәмдә қору дәрвазисини тақап қойуп кетип қалиду.
бу чағда кичик балиси билән йотқанда йатқан қәмбәргүл орнидин туруп, қорудики һаҗәтханиниң төшикидин қипйалиңач пети қечип чиқип, нәччә километир йирақлиқтики наһийәлик қураллиқ бөлүмгә килиду вә әһвални мәлум қилиду. буниң билән наһийилик қораллиқ сақчи әтритидики хитай әскәрләр наһийәлик хәлқ һөкүмити вә мунасивәтлик орунларға һуҗум қилиш үчүн атланған қозғилаңчиларниң алдини тосиду. арқидинла, йеңишәһәрдики җәнубий шинҗаң һәрбий райондин бир түркүм хитай әскәрләрму йитип килиду. әһвалниң өзлиригә пайдисиз икәнликини һис қилған қозғилаңчилар һәсән исмаъилниң башчилиқида наһийәниң шәрқий тәрипидики җигдилик орманлиққа чекиниду. хитай әскәрләр бу җигдиликни қоршавға алиду.
сәһәрдә наһийә һакими вә мунасивәтлик кишиләрниң тәклипи билән наһийәдики мәркизи җамә болған һейтгаһ җамәсиниң имами йүсүп дамоллам хитай қошав ичидики қозғилаңчиларниң қешиға келип, уларға вәз-тәблиғ қилиду, наһийә һакими вә мунасивәтлик әмәлдарларниң вәдилирини йәткүзиду.
нәтиҗидә, инқилапчилар арисида тәслим болуш-болмаслиқ һәққидә бөлүнүш келип чиқип, бир бөлүк кишиләр өз ихтийарлиқи билән қурал тапшуруп тәслим болиду, башқилири мәҗбури тәслим қилдурулиду. шундақ қилип, бу қетимқи қозғилаң үн-тинсиз бастурулуп, һәсән исмаъил башчилиқидики нәччә йүзлигән кишиләргә җаза һөкүм қилиниду.
1981- йили декабирда қәмбәргүл аталмиш уйғур аптонум районлуқ хәлқ һөкүмити тәрипидин «биринҗи дәриҗилик хизмәт көрсәткән аманлиқ сақлаш нәмуничиси» дегән намға еришиду. униңдин башқа, униңға йәнә хитай компартийәсиниң һәр дәриҗилик органлири тәрипидин «милләтләр иттипақлиқи нәмуничиси», «8- март қизил байрақдари», «йеңи узун сәпәр зәрбидари» дегәндәк намлар, алаһидә тәминат вә имтийазлар берилиду. кийин у пәйзават наһийәлик һөкүмәтниң адәттики хизмәтчиликигә қобул қилиниду.
парач: «уйғур почтиси» тәһрири, 2023- йили әрҗийәс университетиниң «түрк тили вә әдәбийати» бөлүмидә «қәшқәр вилайитиниң хитайчә селиштурма шәкилдики йәр-җай намлири» намлиқ диссертатсийәси билән аспнрантлиқ оқушни утуқлуқ тамамлиған. 2018 вә 2019- йиллири түркийәдә онур нәширийати тәрипидин «вәтәнсиз күй», «һиҗран тиниқлири» намлиқ икки парчә шеъирлар топлиминәшир қилинған. униңдин башқа «Kumru», «Güncel Sanat»… қатарлиқ түркчә журналларда шеъирлири елан қилинған. 2023- йили түркийәдә нәшир қилинидиған «Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi» дә «қәшқәр шивисидә р вә й үзүк тавушлириниң чүшүп қелиши билән шәкиллинидиған узун созуқ тавушлуқ сөзләр»намлиқ мақалиси илан қилинған.
