uyghurning en’eniwiy ta’amigha uyghur bolmighan bir shexsni waris qilish némidin dérek béridu?
tahir imin uyghuri’an | waqti: 2025-yili 6-öktebir |
xitay hökümitining medeniyetni siyasiy qélipqa sélish siyasiti boyiche,atalmish shinjang uyghur aptonom rayonluq medeniyet we sayahet nazaritigha qarashliq bir organ uyghurlarning eng muhim en’eniwiy ta’amileghmen étish hüner-sen’itige jow jün isimlik bir shexsni resmiy waris qilip ilan qildi. 10-ayning 1-küni yéngi xitay qurulghanliqining 76 yilliqini tebriklesh we «jungxua milliy ortaq gewdisi éngini mustehkemlesh» sho’ari astida ötküzülgen bu teshwiqat pa’aliyiti,leghmenni uyghur kimlikidin ayrish we yémek-ichmek medeniyitini xitayning milletlerni birleshtürüsh qurulmisigha kirgüzüsh urunushi dep qaralmaqta.
xitayning teshwiqat taratqusi tengritagh torining xewirige asaslan’ghanda, 2025-yilliq toqsun lengmini mezzilik ta’amlar medeniyet-sayahet pa’aliyitide, toqsunluq jow jün aptonom rayon derijilik leghmen étish hüner-sen’iti warisi qilip ilan qilin’ghan. xewerde éytilishiche, jow jün neq meydandaleghmen étish maharitini namayan qilghan we shuning bilen birge yene bir gheyriy maddiy medeniyet mirasi türi bolghan aq qonaq néni yéqish hüner-sen’itimu körsitilgen. jow jünning éniq millet teweliki bildürülmigen bolsimu, uning ismi we ehwali uning uyghur emeslikini körstidu.xenzu ikenlikini körsitidu.tengritagh tori uyghurche qanili alaqidar xewiride, «leghmen» sözini özgertip «lengmen»dep atighan. uyghur tilida, bu söz«leghmen»dep omumlashqan.
xitay hökümitining bu herikitini qollash üchün, yerlik hökümetlermu aktip heriketke ötken. toqsun nahiyelik medeniyet-sayahet idarisi partiye guruppisining shujisi ma jyé mundaq dégen:
«biz peqet bir texseleghmenni tewsiye qilipla qalmay, belki toqsunning yémek-ichmek medeniyiti we yerlik örp-adetlirini tonushturuwatimiz… biz bu xildiki pa’aliyetler arqiliq téximu köp kishilerning bu bir texseleghmenning keynidiki hékayilerni chüshinishini, hemde toqsunning özgiche jelpkarliqini hés qilishini ümid qilimiz.»
leghmen uyghur ashxanisida polo, manta, suyuq’ash we narin chöp qatarliq ta’amlar bilen bir qatarda turidighan, her bir a’ilide ezeldin dawam qilip kelgen eng muhim milliy ta’am. uyghur yémek-ichmek mutexessliri leghmenning her bir yurtta özige xas, medeniyetke tolghan rétsipliri barliqini pexirlinip tilgha alidu.
londonda turushluq sha’ir we medeniyet saheside izden’güchi eziz eysa elkün uyghur pochtisigha mundaq dédi:
«men heyran qalmaymen. xitay hökümiti yalghan éytish we özige tewe bolmighan nersilerni sepsete toqup, yalghan tarix yézip özining qiliwélishqa mahir. bügünki künde xitay mustemlikisidiki uyghuristanda xitay özining qiliwalmighan hich bir nerse qalmidi. bu qilmishlar elwette, xitaydek bir ishghaliyetchi, zomiger hakimiyetning heqiqi epti- beshirsini ashkarlap béridu.»
uyghur bolmighan bir shexsni leghmen warisi qilip békitish, leghmenni uyghurlarning medeniyet mirasi bilen munasiwetsiz dep qaraydighanliqini körsitidu. bu xitayning «jungxua milliy ortaq gewdisi» nami astida uyghurning yémek-ichmek medeniyitini asasidin hezim qilish we uning milliy kimlik qimmitini yoqitish siyasitining bir qismidur.
