uyghur pochtisi, 11-féwral
amérika dölet mejlisi awam palatasi düshenbe küni (9-féwral) kechte ötküzülgen awaz bérishte, 2ge qarshi 395 üstünlük bilen «teywenni qoghdash qanun layihesi» (PROTECT Taiwan Act) ni maqullidi. mezkur qanun layihesige asasen, xitayning herikiti teywenning bixeterlikige tehdit salghan ehwalda, amérika hökümiti xitayni xelq’araliq maliye organliridin chiqiriwétishni telep qilidu. bu qanun layihesi awam palatasidin ötkendin kéyin, yene kéngesh palatasining testiqidin ötüshi we prézidéntning imzalishi bilen andin resmiy küchke ige bolidu.
nomuri H.R. 1531 bolghan bu qanun layihesining toluq ismi «hökümet organlirining xitayning teywen’ge bolghan tehditini axirlashturushqa bésm chüshürüsh qanuni» bolup, in’glizche qisqartilma nami bilen «teywenni qoghdash qanun layihesi» dep atilidu. bu layiheni jumhuriyetchiler palata ezasi firank lukas (Frank Lucas) bilen démokratlar palata ezasi winsént gonsaléz (Vincente Gonzales) birlikte otturigha qoyghan.
asasliq mezmunlar:
- xelq’ara maliye sistémisidin séqip chiqirish: eger amérika prézidénti xitayning herikiti «teywen xelqining bixeterlikige, ijtima’iy yaki iqtisadiy sistémisigha tehdit saldi» dep qarar chiqarsa, amérika maliye ministirliqi, fédératsiye zapas pul komitéti we aksiye nazaretchilik komitéti xitay wekillirini töwendiki organlardin qoghlap chiqirishqa tirishidu:
20 dölet guruhi (G20), xelq’ara hésabat bankisi (BIS), maliye muqimliqi kéngishi (FSC), basil banka nazaretchilik komitéti (BCBS), xelq’ara sughurta nazaretchiliri jem’iyiti (IAIS), xelq’ara aksiye nazaretchilik teshkilati (IOSCO)
palata ezalirining pikiri:
palata ezasi firank lukas söz qilip: «bu qanun layihesi éniq bir signal béridu: eger xitay teywen bilen toqunushushni tallisa, uning éghir aqiwetlirige duchar bolushqa teyyarliq qilishi kérek,» dédi. u yene rusiyening ukra’inagha qilghan tajawuzchiliqidin kéyin yolgha qoyulghan jaza méxanizmining xelq’ara tertipni buzghuchilargha qattiq zerbe bolghanliqini eskertti.
awam palatasi maliye komitétining re’isi firanch xil (French Hill) mundaq dédi: «1979-yildiki <teywen munasiwet qanuni>gha asasen, xitay qoralliq küch, tehdit yaki iqtisadiy qamal qilish wasitiliri arqiliq teywenni teslim bolushqa mejburlisa bolmaydu. bu yéngi qanun layihesi xitayning tajawuzchiliqini éghir iqtisadiy we diplomatik bedelge duchar qilidu.»
démokratchi palata ezasi juyis béyti (Joyce Beatty) xitayning teywen hawa we déngiz tewelikige qiliwatqan ighwagerchiliklirige qarshi dölet mejlisining teywenni qet’iy qollishi kéreklikini tekitlidi.
alahide maddilar:
- kechürüm qilish méxanizmi: prézidént eger amérika dölet menpe’etige uyghun dep qarisa, bezi teshkilatlargha qarita jazani kéchiktürüsh yaki kechürüm qilish hoquqigha ige, emma buning sewebini dölet mejlisige melum qilishi kérek.
- aptomatik emeldin qélish (Sunset Clause): bu qanun élan qilin’ghan kündin bashlap 5 yildin kéyin yaki prézidént dölet menpe’etini közde tutup dölet mejlisige uqturush qilghan teqdirde emeldin qalidu.
bu qanun layihesi ilgirimu awam palatasida maqullan’ghan bolsimu, kéngesh palatasida toxtap qalghan idi. nöwette, u yene bir qétim kéngesh palatasining testiqini kütmekte.
bu xewer-amérika awazining 9-féwral ilan qilghan alaqidar xewiri asasida teyyarlandi.
