abdurehim parach

qembergül 1961- yili peyziwat nahiyesining yéngi’awat yézisida tughulghan bolup, bashlan’ghuch mektepning üchinchi sinipighiche oqughan. u 1981- yili 27- may peyzawatta xitay hakimiyitige qarshi kötürülgen qoralliq qozghilang – «jigdilik weqesi»ning basturulushida halqiliq rol oynighan.

1981- yili 27- may seher sa’et bir etrapida hesen isma’il bashchiliqida teshkillen’gen töt yüzdin artuq uyghur yash peyzawat nahiyelik xelq qoralliq bölümining qoral-yaraq iskilatigha tuyuqsiz hojum qilip, iskilattiki barliq qoral-yaraq we oq-dorilarni qolgha chüshüridu.  ular iskilatning qorusidiki bir éghiz öyde yash ayali qembergül we yéshigha toshmighan oghli bilen bille turidighan iskilat qarawuli mamutni iskilat qorusidiki bir tüwrükke chemberches baghliwétidu hemde qoru derwazisini taqap qoyup kétip qalidu.

bu chaghda kichik balisi bilen yotqanda yatqan qembergül ornidin turup, qorudiki hajetxanining töshikidin qipyalingach péti qéchip chiqip, nechche kilométir yiraqliqtiki nahiyelik quralliq bölümge kilidu we ehwalni melum qilidu. buning bilen nahiyilik qoralliq saqchi etritidiki xitay eskerler nahiyelik xelq hökümiti we munasiwetlik orunlargha hujum qilish üchün atlan’ghan qozghilangchilarning aldini tosidu. arqidinla, yéngisheherdiki jenubiy shinjang herbiy rayondin bir türküm xitay eskerlermu yitip kilidu. ehwalning özlirige paydisiz ikenlikini his qilghan qozghilangchilar hesen isma’ilning bashchiliqida nahiyening sherqiy teripidiki jigdilik ormanliqqa chékinidu. xitay eskerler bu jigdilikni qorshawgha alidu. 

seherde nahiye hakimi we munasiwetlik kishilerning teklipi bilen nahiyediki merkizi jame bolghan héytgah jamesining imami yüsüp damollam xitay qoshaw ichidiki qozghilangchilarning qéshigha kélip, ulargha wez-tebligh qilidu, nahiye hakimi we munasiwetlik emeldarlarning wedilirini yetküzidu. 

netijide, inqilapchilar arisida teslim bolush-bolmasliq heqqide bölünüsh kélip chiqip, bir bölük kishiler öz ixtiyarliqi bilen qural tapshurup teslim bolidu, bashqiliri mejburi teslim qildurulidu. shundaq qilip, bu qétimqi qozghilang ün-tinsiz basturulup, hesen isma’il bashchiliqidiki nechche yüzligen kishilerge jaza höküm qilinidu.

1981- yili dékabirda qembergül atalmish uyghur aptonum rayonluq xelq hökümiti teripidin «birinji derijilik xizmet körsetken amanliq saqlash nemunichisi» dégen namgha érishidu. uningdin bashqa, uninggha yene xitay kompartiyesining her derijilik organliri teripidin «milletler ittipaqliqi nemunichisi», «8- mart qizil bayraqdari», «yéngi uzun seper zerbidari» dégendek namlar, alahide teminat we imtiyazlar bérilidu. kiyin u peyzawat nahiyelik hökümetning adettiki xizmetchilikige qobul qilinidu. 

parach: «‍uyghur pochtisi» tehriri, 2023- yili erjiyes uniwérsitétining «türk tili we edebiyati» bölümide «qeshqer wilayitining xitayche sélishturma shekildiki yer-jay namliri» namliq dissértatsiyesi bilen aspnrantliq oqushni utuqluq tamamlighan. 2018 we 2019- yilliri türkiyede onur neshiriyati teripidin «wetensiz küy», «hijran tiniqliri» namliq ikki parche shé’irlar toplimineshir qilin’ghan. uningdin bashqa «Kumru», «Güncel Sanat»… qatarliq türkche zhurnallarda shé’irliri élan qilin’ghan. 2023- yili türkiyede neshir qilinidighan «Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi» de «qeshqer shiwiside r we y üzük tawushlirining chüshüp qélishi bilen shekillinidighan uzun sozuq tawushluq sözler»namliq maqalisi ilan qilin’ghan.