uyghur pochtisi, 20-féwral
tayir imin
muhajirettiki uyghur sen’etkarliridin amirjan qilichning ijadiyiti we orunlishidiki «sen kelmiding» namliq yéngi naxsha anglighuchilar bilen yüz körüshti.
mezkur naxsha xitay türmiside öltürülgen uyghur ana til oqutquchisi méhri’ay erkin’ge béghishlan’ghan bolup, uning yaponiyedin qeshqerge qaytishi, xitay türmiside hayatidin ayrilishi qatarliq weqelikler teswirlen’gen. naxsha tékisti, muzikisi we weqelikliri uyghur qizi méhri’ay erkinning qismiti arqiliq minglighan uyghur xanim-qizliri duch kéliwatqan qirghinchiliq, basturush we zulum siyasetlirini pash qilidu.
«efsane studiyesi» teripidin YouTube qanilida tarqitilghan mezkur widi’oluq muzika — muzika we weqelik gireleshtürülgen filim bolup, körürmen’ge emeliy weqeliklerni tesirlik hékayileshtürüp, chongqur iz qaldurushni meqset qilghanliqi körünüp turidu.
muzikant we mezkur naxshini orunlighuchi amirjan qilich «uyghur pochtisi» gha mundaq dédi:
«biz abduweli ayup ependining méhri’ay erkin’ge béghishlighan shé’irini tapshurup alghandin kéyin, uning xitay lagéridiki minglighan méhri’ay erkin’ge oxshash hede-singillirimizning hékayisini sözleydighanliqini hés qilduq. muzika del mushu nuqta üchün, minglighan méhri’ay erkinlerning hékayisini dunyagha anglitish üchün ishlendi. biz muzikimiz arqiliq kishilerning bu qismetni anglishini, méhri’ay erkin we oxshash qismetke duch kelgen hemshilirimizni untumasliqini ümid qilimiz.»
amirjanning bildürüshiche, kolléktip mezkur filim we muzika üchün heqiqeten köp waqit we küch serp qilghan. naxsha élan qilin’ghandin kéyin, muhajirettiki uyghur ammisi teripidin qizghin alqishqa érishken.
méhri’ay erkin yaponiyede ösümlük bi’otéxnika kespi boyiche magistirliqni püttürgen bolup, kona sheher nahiyelik dölet béxeterlik tarmiqidiki saqchilar uning apisni görge iliwalghandin kiyn, 2019-yili18-éyunda qeshqerge ketken. 2020-yili 12-ay mezgilide tuyuqsiz ölüp ketkenliki heqqidiki uchurlar 2021-yili 1-ayning axirida ashkarilan’ghan. kéyin uning qeshqer yanbulaq qamaqxanisida hayatidin ayrilghanliqi éniqlan’ghan we muhajirettiki uyghurlarni chongqur qayghugha salghan idi.
méhri’ay erkin yaponiyede oqush jeryanida ishtin sirt uyghur tili oqu-oqutushi bilen shughullinip, uyghur perzentlirining söygüsi we ata-anilarning qollishigha érishken. «yaponiye uyghur jem’iyiti» merhum méhri’ay erkinni eslesh we xitay jaza lagérlirigha qamalghan minglighan ana til oqutquchilirining töhpisini xatirilesh, muhajirettiki uyghur perzentlerde ana til söygüsini küchlendürüsh meqsitide 2022-yilining béshida «méhri’ay erkin ana til mukapati» ni tesis qilghan. mezkur mukapat her yili méhri’ayning tughulghan küni — 23-féwral küni tarqitilidu. 2026-yili bu mukapat 5-yiligha qedem qoydi.
naxsha tékisti méhri’ay erkinning tughqini, uyghur tilshunas abduweli ayup teripidin yézilghan bolup, u ijtima’iy taratqularda mundaq yazghan:
«heqtin, adalettin mehrumlar, menggülükke ketkenler, qamaqtiki mehbus tughqanlar untululmighay. ular dastixanimizda yoq, emma qisas qanatqan qelbimizde, du’ayimizda.»
naxsha téksti:
sen kelmiding
kettim déding yetti sözüng,
xosh dégenche öchti ününg.
kün tutuldi tutuq jahan,
échilmidi sen kelmiding.
qatti waqit tonglap zaman,
toxtap yürek aqmidi qan.
quluplandi ishikler shu’an,
achalmidim sen kelmiding.
kökke baqtim asman qara,
bulut yighlar baghri yara.
aldimni tosti tagh-qiya,
yaralmidim sen kelmiding.
ketting nuzuk ketken yaqqa,
rizwan’güldek irembaghqa.
sen ketken kün sulghan choghluq,
tirilmidi, sen kelmiding.
amirjan we xanimi xeyrinisa yéngilmes uzundin béri ijadiy muzika sahesidiki boshluqni toldurush üchün tirishiwatqan bolup, ularning xitay türmisidiki uyghur piroféssor we sha’ir abduqadir jalalidinning türmide yazghan «yanarim yoq» namliq shé’irigha ishligen muzikisi keng jama’etchilik teripidin alqishqa érishken idi. ular ijtima’iy taratqularda élan qilghan yene bir muraji’ette, jama’etchilikning özlirining muzika ijaditi arqiliq uyghurlarning awazi bolush pilanini qollishini ümid qildi.
