2025-yili1-öktebir xittayning dölet bayrimi küni, chet’eldiki uyghurlarning edebiyatqa munasiwetlik uyghurpendin bashqa yene bir teshkilati bolghan dunya uyghur yazghuchilar uyushmisi, sha’ir exmetjan osmanni «uyghurlarning diniy étiqadi, milliy qimmet – qarashliri we saghlam idé’ologiyesige tamamen mas kelmeydighan we zit shexsiy köz qarashliri uyushmining ijtima’iy taratqulirida tarqilip uyushmining xelq aldidiki obrazigha éghir ziyan yetküzdi» digen mezmunda bayanat élan qildi.
eng awal, bir yazghuchilar jemiyiitining oxshimighan pikirge xuddi xitayning uslubi boyiche chetke qéqish we böhtan chaplash pozitsiyesi qollan’ghini, birer diyanet orgini yaki ottura esir chérkawlirigha oxshash «qoghlap chiqirish» uslubi, manga oxshash leqem bilen dargha ésilghan mensür hellajini esletti .
bir yazghuchilar jemiyitining «diniy étiqad»i we «milliy qimmet – qarash»qa höküm qilish salahiyiti , perde arqisida turiwélip uqturush chiqarghan özini yazghuchi hisablaydighan hesetxorlarning uqturush chiqirish uslubidiki edebsizliki-sekrattiki uyghur edebiyatida échinarliq qara yumur !
pikir erkinlikini, bir-birimizni hörmet qilmasliq, til exlaqi we mesililerni bir terep qilish usulimzdiki aqiwitini oylimasliqlar, tolimu ajiz uyghur edebiyati we jemiyitining birliki we tereqqiyatigha éghir ziyan keltüridu.
xitay basturushi astidiki uyghur edebiyatini qoghdashta, oxshimighan pikirdikilerge bolghan sighdurushchanliq we öz’ara hörmet bolmisa bolmaydighan muhim amil. bu bayanat uyghur millitining menpe’itige ziyanliq we dunya uyghur yazghuchilar jemiyitini qara jemiyetke aylandurup yer bilen yeksan qildi.
edebiyatning asasiy prinsipi idiye köp xilliqi we di’alogdur. exmetjan osman uyghur zamaniwi shé’iriyitining yéngi sheklini barliqqa keltürüshtiki awan’gart sha’ir. uning eserliri sofistik tesewwur, pelsepe we ulughwar milliy mewjutluq üchün izdinish sepirige wekillik qilidu.
her qandaq bir yazghuchining idiye oxshashmasliqi tüpeylidin yazghuchilar jemiyitidin chiqirilishi bir mustebitlik we süyqesttur. insaniyet tarixidiki büyük eser bolghan xelqara kishilik hoquq bayannamisi ipadilen’gendek, idiye ipadilesh erkinliki insanliqning eng asasiy hoquqi bolup, yazghuchilar uyushmiliri buni qoghdishi kérek. edebiyat dogmiliq bilen cheklinip qalsa, uning ijadiyet küchi ölidu. bu bayanat uyghur edebiyatining xitay basturushigha qarshi turushtiki birlikige ziyan yetküzidu, ichki ixtilapni kücheytidu, uyghular ichidiki öz ara ishench we muhebbetni buzidu.
«bayanat»ning xittayning dölet bayrimini tebrikligendek bir waqitta élan qilinish, ishletken tili we kespiyliki bolupmu yazghuchilar uyushmisi dep atalghan bir jemiyetke mas kelmeydu. di’alog arqiliq hel qilish we eng bolmighanda kespi bolghan wezipe almishish bayanati ornigha «bikar qilin’ghanliqi», « ezaliqtin chiqirip tashlan’ghanliqi»dek qopal we hujum xaraktéridiki edebsiz jümliler , ular qoghdimaqchi boluwatqan «uyghurlarning diniy étiqadi, milliy qimmet – qarashliri»gha bolupmu edebiyat nezeriyisige téximu zit.
