uyghur pochtisi, 27-mart
2026-yili 27-mart, ottawa — libérallar partiyesining parlamént ezasi ma rongjing (Michael Ma) éléktronluq mashina (EV) import siyasiti toghrisidiki parlamént komitéti ispat anglash yighinida, xitayning teminlesh zenjirige chétishliq mejburiy emgek delillirini ret qilghandek körünidighan hedidin ashqan so’alliri sewebidin ammiwi kechürüm soridi.
2026-yili 26-marttiki sana’et we téxnika da’imiy komitétining yighini, uyghurlar uchrawatqan sistémiliq xorlashlargha sel qarighanliqi üchün nsan heqliri pa’aliyetchiliri we öktichi parlamént ezalirining qattiq ghezipini qozghidi.
mezkur ispat anglash yighinida, xitayning teminlesh zenjiridiki nsan heqliri heqqidiki xewpige bolghan endishiler küchiyiwatqan bir peytte, kanadaning éléktronluq mashina import siyasiti muzakire qilin’ghan. mutexessis guwahchi, kanadaning sabiq yuqiri derijilik emeldari we xitay mesililiri tehlilchisi margarét mekkueyg-jonston (Margaret McCuaig-Johnston) uyghurlar we bashqa türkiy musulmanlarning mejburiy emgekke séliniwatqanliqi heqqide guwahliq bergen.uyghur wetinidin kelgen alyumin, polisilikon we muhim minéral maddilar — éléktronluq mashina bataréyesi we zapchasliri üchün intayin zörür bolup, bularning mejburiy emgek yötkesh pirogrammiliri bilen chétishliq ikenliki otturigha qoyulghan. bu qilmishlar nsanlar heqlirini közitish teshkilati (HRW), birleshken döletler teshkilati we musteqil tekshürüshler teripidin keng kölemde delillen’gen.
yighin jeryanida, konsérwatiplar partiyesidin libérallar partiyesige ötken ma rongjing, mekkueyg-jonston’gha arqimu’arqidin jiddiy so’allarni yaghdurghan. u mekkueyg-jonstondin mejburiy emgekni «shexsen öz közi bilen körgen-körmigenlikini» sorighan we uning delillirini «asassiz gep-sözler» (hearsay) dep atighan. mekkueyg-jonston kéyin X supisida tordiki inkasida, bu so’allarning xitay dölet taratqulirining ma rongjingni xitay réjimini tenqid qilghuchilargha qarshi turghuchi qilip körsitishike urunush üchün sorighan dep körsetti.
X supisidiki küchlük inkaslar bu weqe X supisida qiziq paranggha aylinip, tenqidiy yazmilar keng tarqaldi. konsérwatip siyasetchiler kanada parlaméntining 2021-yili uyghurlargha qaritilghan zulumni «irqiy qirghinchiliq» dep étirap qilghanliqini eskertip, ma xenchéngning pozitsiyesi bilen buning otturisidiki küchlük ziddiyetni otturigha qoydi.
konsérwatiplar partiyesining parlamént ezaliri bu ehwalni qattiq eyiblidi. parlamént ezasi rakél dancho (Raquel Dancho) X tiki yazmisida mundaq dédi: «bu tolimu bi’aram qilarliq ehwal. bu libéral parlamént ezasi rastinla xitaydiki mejburiy emgek qilmishlirini inkar qildimu? bu delillen’gen bir mesile. némishqa bu parlamént ezasi xitay réjimining menpe’etini qoghdaydu?»
maykél gugli’élmin (Michael Guglielmin) mundaq dédi: «bügün sana’et komitétida, libéral parlamént ezasi ma rongjing öz waqtini guwahchigha hujum qilishqa we shinjangdiki (sherqiy türkistandiki) éniq delillen’gen kishilik hoquq depsendichiliki we mejburiy emgektin gumanlinishqa serp qildi. bu herqandaq bir kanada parlamént ezasi üchün qobul qilghili bolmaydighan qilmish.»
roman babér (Roman Baber) mundaq dep yazdi: «men ma rongjingni uzun yillardin béri tonuymen. u özidin nomus qilishi kérek.»
