уйғур почтисиниң ахбаратчилиқ қаъидилири
«уйғур почтиси»ниң ғайиси ахбаратчилиқниң алий өлчәмлиригә қаттиқ риъайә қилишта ипадилиниду. «уйғур почтиси»ниң барлиқ ахбарат хадимлири төвәндики қаъидиләр, кәспий вә әхлақий өлчәмләрни билиши вә риъайә қилиши тәләп қилиниду.
хәвәр ишләш қаъидилири
мәзмун даъириси: уйғурларниң ана вәтини вә диъаспораси һәққидики муһим хәвәрләр, ишлар, уйғурларниң һоқуқи вә хәлқъара инкаслар, мәдәнийәт, сийасәт вә иқтисад һәққидики йеңи учурлар вә қәрәллик анализлар елан қилиниду.
хәвәр вә обзор бөлүмлириниң айрим мәшғулат қилиш қаъидиси:
«уйғур почтиси»да обзор бөлүми билән хәвәрләр бөлүми айрим мәшғулат қилиду:
- обзор бөлүми баш мақалә, обзор, хәт-чәк, әслимә, чақириқ вә тәвсийә мәзмунлириға мәсъул болиду, һәмдә мәмурийәтниң мәзмун стратигийәсигә әгишиду.
- хәвәрләр бөлүми пүтүнләй мустәқил болуп, баш муһәррир хәвәр бөлүм стратигийәсни бекитиш , хәвәрләрни таллаш, қарар қилиш, тәһрирләш, бикар қилиш йаки өчүрүш, хәвәрләр һәққидә чүшәнчә бириш, шундақла елан қилинғандин кейинки түзитиш хизмәтлирини елип бариду.
хәвәр йазғучилар:
мухбирлар кәспий билим, тәрбийәләш вә тәҗрибәгә игә болған, уйғур тили вә қаъидисини йахши билидиған, ахбаратчилиқ пиринсиплириға әгишидиған, растчил болған, кишиләрни һәқиқәттин хәвәрдар қилишни йахши көридиған кишиләрдур.
мухбирлар вә обзорчилар «уйғур почтиси» мудирийити арқилиқ тәклип қилиниду. «уйғур почтиси» фондиға еришмигән муддәттә пидаъийларниң һәқсз әмгикигә тайиниду.
«уйғур почтиси» хадимлириниң икки түрлүк роһи кәскин вә ениқ болиду:
- җәсурлуқ: «уйғур почтиси» мухбирлири җәсур вә қәйсәр кишиләр болуп, улар сахта учур, йалған хәвәрләр, пикир зораванлиқи вә қатмаллиқ билән толған дунйада, кишиләргә һәқиқәтни тәкшүрүп, пакитларни топлап, растни ениқлап суниду. һәқиқәтни йошуридиған мустәбитлик, диктатурлуқ, тәһдит, суйиқәст вә мекирләргә қорқмастин йүзлиниду.
- пакит тәкшүрүш: «уйғур почтиси» хитай һөкүмитиниң һөҗҗәт вә тәшвиқатлирини паш қилиш, рәддийә қайтуруш, һөҗҗәтләштүрүш үчүн уни аммиға суниду вә қарши испат вә дәлилләрни тәминләшкә тиришиду.
хәвәр ишләш хизмәт тәртипи:
хәвәрләр «уйғур почтиси»ниң хәвәр ишләш хизмәт тәртипи бойичә йезилиду.
хәвәр қелипи: хәвәрләр «уйғур почтиси»ниң өлчәмлик хәвәр қелипиға асасий җәһәттин әгишиду.
чинлиқ вә тоғрилиқ: «уйғур почтиси»ниң хәвәр-программилири вәқә-һадисиләрни әйнән байан қилиш, чоқум тоғра, обйектип вә пакитларға уйғун һәм битәрәп болуши керәк.
тоғрилиқни ишқа ашуруш үчүн тәһрирлик вә мәнбә тәкшүрүш түзүми йолға қойулиду:
- мәнбә: «уйғур почтиси» һәр қандақ дәлилләнмигән, мәнбәси ениқ вә ишәнчлик болмиған учурларни ишләтмәслики, чоң вәқәләр үчүн иккидин артуқ ишәнчлик мәнбә ишлитиши лазим.
- «уйғур почтиси» ишләткән, қистурған һәр қандақ ташқи мәнбә, җүмлидин башқа ахбарат васитилири, тәтқиқат орунлири, һөкүмәт органлири, тәшкилат, шәхсләрниң сөз-байанлирини әсли мәнбәсигә кредит бериши (етирап қилип тилға елиши), мәнбәсини уланма арқилиқ қошуп бериши лазим. башқиларниң мақалә-әсәрлирини рухсәтсиз һалда әйнән көчүрүшкә болмайду. рухсәт алғанда, толуқ әскәртиш бериш лазим. җиддий хәвәрләрдә, мәнбә өзиниң әскәртилишини халимиса, буни мақалидә тилға елиш лазим вә мәнбәниң бехәтәрликини алақидар қанун асасда қоғдиши лазим. мәнбәни ашкарилашқа болмиғанда, мәнбәни «уйғур почтиси архипи»**да һөҗҗәт шәклидә сақлаш тәләп қилиниду.
- тәңпуңлуқ: уйғурлар ичидики диъаспора мәсилилиригә чоқум һәр икки тәрәптин пикирләрни қистуруш лазим.
- нәшр һоқуқи: «уйғур почтиси» рухсәтсиз мақалә-әсәрләрни, сүрәтләрни рухсәтсиз көчүрмәйду. әсәрләрниң нәшр һоқуқиға риъайә қилиду.
- «уйғур почтиси» асаслиқи төвәндики мәнбәләрдики сүрәтләрни ишлитиду:
- «уйғур почтиси» сүрәтләр топлими
- ишлитилиши биваситә рухсәт қилинған сүрәтләр
- уйғурлар тарқатқан сүрәтләр (рухсәт сораш, әскәртиш йаки өзигә әвәтип бериш)
- иҗтимаъий аммиви (һәқсиз) саһәдики әсәрләр (Public Domain)
- мәхсус нәшр һоқуқи болмиған сүрәтләр топлими
тил ишлитиш қаъидилири
уйғур ана тилиниң лексика, грамматика вә стилистика қаъидилиригә риъайә қилиниду. йеңи сөзләр мәслиһәт арқилиқ бекитилиду. йеңи сөзләр бүгүнки, классик вә қәдимки уйғурчә сөз томури асасида йасилиду йаки қериндаш тилларниң сап сөзлүкидин қобул қилиниду.
обзор, муһакимиләр вә аммидин кәлгән хәт-чәкләр
«уйғур почтиси» хәвәр-обзорлири (қисқа хәвәрләрдин башқа)да мухбир вә қәләм игисиниң исми қошулиду. хәвәр астида қисқичә тонуштурулиду. тәклиплик обзор-мақалиләрниң ахирида, улар оттуриға қойған көз-қарашларниң «уйғур почтиси»ға вәкиллик қилмайдиғанлиқини ениқ изаһлаш керәк. уларниң әсәрлирини тәһрирләш, елан қилиш-қилмаслиқ һоқуқи «уйғур почтиси»да болиду.
обзор сәһиписи «уйғур почтиси» тәрипидин кәң җамаъәтчиликкә ортақ ечилған болуп, уйғурларға ортақ темиларда сүпәтлик муһакимә, тәнқид, мақалиларға очуқтур. «уйғур почтиси» учур вә ахбарат әркинлики, сөз әркинлики, баравәрлик қатарлиқ демократик пиринсипларға риъайә қилип, уйғур диъаспораси ичидики көп хил, охшимиған авазларни баравәр әкс әттүрүш вә сәһнә беришкә тиришчанлиқ қилиду.
обзорлар ениқ муддиъа, қиммәт қараш, уйғурларға муһим болған мәсилиләрдә йеңи, тоғра, өзгичә пикирләрни тәминлигән болуши, пакит вә асаслири, мәнбәлири ишәнчлик болуши, көлими бир бәттин бәш бәткичә болуши, имла вә тил қаъидилиригә риъайә қилған болуши, ишләткән учурларниң пакити тәминләнгән болуши лазим.
обзорлар шәхсий һоқуқ, дин, ирқ, җинис мәсилилиригә четилмаслиқи, дәхли қилмаслиқи лазим.
тәшкилат авази: байанат вә пикирләрни елан қилиш принсипи
«уйғур почтиси» мәхсус «тәшкилат авази» сәһиписи арқилиқ, охшимиған тәшкилатларниң байанат вә пикирлирини елан қилип, көп хил авазни әкс әттүрүшкә капаләтлик қилиду.
бу сәһипидә елан қилинған мәзмунлар төвәндики асаслар бойичә беҗирилиду:
- мәзмун игидарлиқи: елан қилинған байанат вә пикирләр шу тәшкилатниң өзигә тәвә болуп, уйғур почтисиниң мәйданини билдүрмәйду.
- асасий мәқсәт: бу арқилиқ, тәшкилатларниң мәйдани вә авазини аммиға билдүрүш һәмдә тарихий хатирә қалдуруш мәқсәт қилиниду.
- әскәртиш вә ениқлиқ: елан қилинған һәр бир пикир йаки байанатниң әсли мәнбәси, улиниши, тәшкилат нами вә елан қилинған вақти ениқ көрситилиду.
- қошулидиған әскәртиш :әскәртиш: «уйғур почтиси» мәхсус «тәшкилат авази» сәһиписи арқилиқ, охшимиған тәшкилатларниң байанат вә пикирлирини елан қилип, көп хил авазни әкс әттүрүшкә капаләтлик қилиду. бу арқилиқ, тәшкилатларниң мәйдани вә авазини аммиға билдүрүш һәмдә тарихий хатирә қалдуруш мәқсәт қилиниду.елан қилинған байанат вә пикирләр шу тәшкилатниң өзигә тәвә болуп, уйғур почтисиниң мәйданини билдүрмәйду.
мунасивити:
бу сәһипидики мәзмунлар уйғур почтисиниң тәһририйәт мустәқиллиқиға тәсир көрсәтмәйду.
хаталиқни түзитиш:
«уйғур почтиси»дики һәр қандақ шәхс хәвәр -әсәрләрдә хаталиқ садир қилған болса, уни етирап қилиши, түзитиши вә түзәтмә елани бериши, охшаш хаталиқниң қайта садир болушиниң алдини елиши лазим.
«уйғур почтиси»ниң баш мақалиси
«уйғур почтиси» муһим вәқәләр тоғрисида, хәлқъаралиқ өлчәм бойичә, орган мәйданини ипадиләш вә оқурмәнләрни йетәкләшни мәқсәт қилған баш мақалә елан қилиду, баш мақалә мәхсус тәһрират һәйъити (Editorial Board) тәрипидин йезилиду. баш мақалә тәһрират һәйъитидә үчтин бәшкичә киши болиду.
мәнпәъәт тоқунуши вә ашкара болуш қаъидиси
«уйғур почтиси» өзиниң малийә, адәм күчи мәнбәси һәққидә ашкара болуш пиринсипиға әгишиду вә қәрәллик һалда аммиға учур тәминләйду.
«уйғур почтиси» сийасий йаки диний тәшкилат әмәс, мустәқил ахбарат оргини. «уйғур почтиси» бир сийасий партийә-тәшкилат, сийасәтчиләрниң мәйданини йәнә биригә қарши тәшвиқ қилмайду.
- «уйғур почтиси»ниң мәхсус хәвәрчилик билән шуғуллинидиған хизмәтчи вә пидаъийлири сийасий тәшкилатларда вәзипә елишиға болмайду. тәтқиқат, мәдәнийәт, иҗтимаъий органлар буниңға тәсир көрсәтмәйду.
- «уйғур почтиси»ниң қурғучисини өз ичигә алған мәмурий хадимлар йүксәк һалда битәрәплик тәләп қилидиған хәвәрчилик хизмити билән шуғуллинишқа болмайду. әмма башқа һәр қандақ үчинчи тәрәпкә охшаш шәртләргә уйғун һалда, тәрҗимә йаки обзор йезиш вә йоллашқа болиду.
- «уйғур почтиси» хадимлири өзини сийасий орган вәкили сүпитидә көрсәтмәслики керәк. «уйғур почтиси»ға вәкиллик қилғучилар кәспий, ишәнчлик һәрикәт қилиши лазим.
- «уйғур почтиси» муһәррир, хадимлири һәр қандақ дөләт вә һөкүмәтләр билән болған иқтисадий, сийасий алақисини «уйғур почтиси»ға ашкарилиши лазим. дөләтләрниң «уйғур почтиси»ниң ахбаратчилиқ пиринсиплириға тәсир көрситиш бошлуқи қалдурмаслиқ лазим.
- мухбирлар өзиниң мәнпәъити, иқтисадий четишлиқи зиддийәтлик темиларда әсәр йезиштин сақлиниши лазим.
- әгәр мухбир, обзорчиларниң алақидар тема вә йазмида битәрәплик қилиш еһтимали болса, четишлиқ болса, уни ашкарилаш лазим.
- «уйғур почтиси»ниң хәвәр-программилириға тәсир көрситиш еһтималлиқи болған һәр қандақ хәвәр обйекти болған шәхс, орган вә тәшкилаттин соға-салам қобул қилмаслиқи керәк.
- «уйғур почтиси» мухбир вә тәһрират бөлүм әзалири иҗтимаъий зиддийәтләргә арилишиштин сақлиниши лазим. һәр қандақ шәхс, тәшкилат вә һөкүмәткә қаритилған һуҗум, өчмәнлик, җедәл-маҗира, бир тәрәплимә тәшвиқат вә йаки һақарәтләрдин халий болуши керәк.
тәййарланған вақти: 2025-йили, 2-өктәбир тәййарлиғучи: таһир имин уйғуриъан түзүтүп бекиткүчи: «уйғур почтиси» мәслиһәтчиләр комитети
