уйғур почтиси, 20-феврал
тайир имин
муһаҗирәттики уйғур сәнъәткарлиридин амирҗан қиличниң иҗадийити вә орунлишидики «сән кәлмидиң» намлиқ йеңи нахша аңлиғучилар билән йүз көрүшти.
мәзкур нахша хитай түрмисидә өлтүрүлгән уйғур ана тил оқутқучиси меһриъай әркингә беғишланған болуп, униң йапонийәдин қәшқәргә қайтиши, хитай түрмисидә һайатидин айрилиши қатарлиқ вәқәликләр тәсвирләнгән. нахша текисти, музикиси вә вәқәликлири уйғур қизи меһриъай әркинниң қисмити арқилиқ миңлиған уйғур ханим-қизлири дуч келиватқан қирғинчилиқ, бастуруш вә зулум сийасәтлирини паш қилиду.
«әфсанә студийәси» тәрипидин YouTube қанилида тарқитилған мәзкур видиъолуқ музика — музика вә вәқәлик гирәләштүрүлгән филим болуп, көрүрмәнгә әмәлий вәқәликләрни тәсирлик һекайиләштүрүп, чоңқур из қалдурушни мәқсәт қилғанлиқи көрүнүп туриду.
музикант вә мәзкур нахшини орунлиғучи амирҗан қилич «уйғур почтиси» ға мундақ деди:
«биз абдувәли айуп әпәндиниң меһриъай әркингә беғишлиған шеъирини тапшуруп алғандин кейин, униң хитай лагеридики миңлиған меһриъай әркингә охшаш һәдә-сиңиллиримизниң һекайисини сөзләйдиғанлиқини һес қилдуқ. музика дәл мушу нуқта үчүн, миңлиған меһриъай әркинләрниң һекайисини дунйаға аңлитиш үчүн ишләнди. биз музикимиз арқилиқ кишиләрниң бу қисмәтни аңлишини, меһриъай әркин вә охшаш қисмәткә дуч кәлгән һәмшилиримизни унтумаслиқини үмид қилимиз.»
амирҗанниң билдүрүшичә, коллектип мәзкур филим вә музика үчүн һәқиқәтән көп вақит вә күч сәрп қилған. нахша елан қилинғандин кейин, муһаҗирәттики уйғур аммиси тәрипидин қизғин алқишқа еришкән.
меһриъай әркин йапонийәдә өсүмлүк биъотехника кәспи бойичә магистирлиқни пүттүргән болуп, кона шәһәр наһийәлик дөләт бехәтәрлик тармиқидики сақчилар униң аписни гөргә иливалғандин кийн, 2019-йили18-ейунда қәшқәргә кәткән. 2020-йили 12-ай мәзгилидә туйуқсиз өлүп кәткәнлики һәққидики учурлар 2021-йили 1-айниң ахирида ашкариланған. кейин униң қәшқәр йанбулақ қамақханисида һайатидин айрилғанлиқи ениқланған вә муһаҗирәттики уйғурларни чоңқур қайғуға салған иди.
меһриъай әркин йапонийәдә оқуш җәрйанида иштин сирт уйғур тили оқу-оқутуши билән шуғуллинип, уйғур пәрзәнтлириниң сөйгүси вә ата-аниларниң қоллишиға еришкән. «йапонийә уйғур җәмъийити» мәрһум меһриъай әркинни әсләш вә хитай җаза лагерлириға қамалған миңлиған ана тил оқутқучилириниң төһписини хатириләш, муһаҗирәттики уйғур пәрзәнтләрдә ана тил сөйгүсини күчләндүрүш мәқситидә 2022-йилиниң бешида «меһриъай әркин ана тил мукапати» ни тәсис қилған. мәзкур мукапат һәр йили меһриъайниң туғулған күни — 23-феврал күни тарқитилиду. 2026-йили бу мукапат 5-йилиға қәдәм қойди.
нахша текисти меһриъай әркинниң туғқини, уйғур тилшунас абдувәли айуп тәрипидин йезилған болуп, у иҗтимаъий таратқуларда мундақ йазған:
«һәқтин, адаләттин мәһрумлар, мәңгүлүккә кәткәнләр, қамақтики мәһбус туғқанлар унтулулмиғай. улар дастиханимизда йоқ, әмма қисас қанатқан қәлбимиздә, дуъайимизда.»
нахша тексти:
сән кәлмидиң
кәттим дедиң йәтти сөзүң,
хош дегәнчә өчти үнүң.
күн тутулди тутуқ җаһан,
ечилмиди сән кәлмидиң.
қатти вақит тоңлап заман,
тохтап йүрәк ақмиди қан.
қулупланди ишикләр шуъан,
ачалмидим сән кәлмидиң.
көккә бақтим асман қара,
булут йиғлар бағри йара.
алдимни тости тағ-қийа,
йаралмидим сән кәлмидиң.
кәттиң нузук кәткән йаққа,
ризвангүлдәк ирәмбағқа.
сән кәткән күн сулған чоғлуқ,
тирилмиди, сән кәлмидиң.
амирҗан вә ханими хәйриниса йеңилмәс узундин бери иҗадий музика саһәсидики бошлуқни толдуруш үчүн тиришиватқан болуп, уларниң хитай түрмисидики уйғур пирофессор вә шаъир абдуқадир җалалидинниң түрмидә йазған «йанарим йоқ» намлиқ шеъириға ишлигән музикиси кәң җамаъәтчилик тәрипидин алқишқа еришкән иди. улар иҗтимаъий таратқуларда елан қилған йәнә бир мураҗиъәттә, җамаъәтчиликниң өзлириниң музика иҗадити арқилиқ уйғурларниң авази болуш пиланини қоллишини үмид қилди.
