uyghur pochtisi
16-féwral
gollandiyede turushluq uyghur pa’aliyetchi abduréhim ghéni 14-féwral küni gollandiyening denhag sheherlik hökümet binasida xitay elchixanisi uyushturghan xitay chaghan bayrimi pa’aliyitide, tinch shekilde naraziliq namayishi élip barghandin kéyin, zorluq bilen neq meydandin sörep élip chiqilghan.bu xtay hökümitining chet’ellerde yashawatqan uyghurlarning erkin siyasi pa’aliyetlirini basturush üchün ilip barghan, dölet halqighan basturush heriketlirining yene bir ashkara namayendisi hésablinidu.
élan qilin’ghan sin matériyaligha asaslan’ghanda, abduréhim ghénining qolida pilakat kötürüp namayish qilghanliqini, xitay chiraydiki shexsler we amanliq qoghdighuchilarning uninggha zorluq bilen ilip mangghanliqini éniq körgili bolidu. abduréhim ghéni «uyghur pochtisi»gha mundaq dédi: «men peqet xitay hökümiti uyghurlargha qarshi irqiy qirghinchiliq élip bériwatidu; gollandiye uyghur qirghinchiliqini étirap qilghan dölet; xitay méning 19 neper tuqqnimni tutqun qildi; dadamni hayatidin ayridi. xitayning teshwiqatigha ishenmenglar, uyghur qirghinchiliqini toxtat!» dégen mezmunlarda namayish chaqiriqi élip bériwatattim, ular manga zorluq ishletti.»
«uyghur pochtisi» (Uyghur Post) ning tekshürüshlirige asaslan’ghanda, bu, mezkur orunda ötküzülgen 24-nöwetlik yilliq memliketlik xitay yéngi yilini tebriklesh pa’aliyiti iken. denhag sheherlik xitay medeniyet merkizi élan qilghan golland tilidiki uchurda mundaq déyilgen:
«bu pa’aliyet xitay xelq jumhuriyiti medeniyet we sayahet ministirliqi bilen xitay xelq jumhuriyitining gollandiye padishahliqida turushluq elchixanisi teripidin uyushturulghan bolup, denhag (The Hague) sheherlik hökümet we gollandiyediki bir qanche xitay jem’iyetlirining qollishigha érishken. nomurlarni jéjyang wu opéra tetqiqat merkizi (jéjyang wu opéra ömiki) körsitidu.»
buningdin ikki yil ilgiri del mushu meydanda xitay usulchilirining uyghurlarning kiyimlirini kiyip, uyghur qiyapitige kiriwélip usul oynighanliqi pash qilin’ghan idi. eyni waqitta abduréhim ghéni qatarliq pa’aliyetchiler neq meydan’gha bérip bu qilmishni pash qilghan sin körünüshi intérnétta köp tarqalghan idi.
bu yilmu abduréhim ghéni kantonluqlar we bashqa uyghurlar bilen oxshash endishining türtkiside neq meydan’gha barghan. uninggha jesur we exmetjan isimlik ikki uyghurmu hemrah bolghan. bu ikkeylen neq meydan’gha kirip ehwal igilep baqmaqchi we zörür bolsa süretke almaqchi bolghan. abduréhim ghenining bildürüshiche, jesur neq meydanda qoligha sherqiy türkistan bayriqini kötürüp sehnige chiqip naraziliq bildürgendin kéyin, saqchilar uni neq meydandin chiqiriwetken we 24 sa’et ichide sheherdin chiqip kétishke buyrughan.
abduréhim ghénining bildürüshiche, sehne etrapi namayishqa taqabil turush üchün nahayiti zich tosuwétilgen. emma abduréhimjan chare-amal qilip neq meydan’gha yéqinlashqan.
u mundaq deydu: «méni tutqanlarning ichide besh nepiri xitayning amanliq qoghdash xadimliri iken, qalghan üchi gollandiyening özining yerlik qoghdash xadimliri idi. ular méning boynumni qayrip, yerge qattiq basti. xitay xadimliri manga xitayche qilip: <séni öltürüwétimen> dédi; bashqilarning anglap qélishidin qorqup, in’glizche yaki gollandche sözlimey, xitayche sözlidi. zalning bulung teripige barghanda, ularning qilghanlirini süretke alidighan adem chiqmay qaldi. töt dane xitay aldimgha chiqip, putumni yerdin kötürüp élip qayridi. arqidin saqchi keldi, eslide xitayning méni tutush hoquqi yoq iken. saqchilar méni sheherdin ayrilishqa buyrudi. men ularning manga zorluq qilghanliqini, pilakatlirimni tartiwalghanliqini éyttim. saqchilar kirip pilakatni tapalmidi. men yene saqchilargha xitayning méni tizlap urghanliqini dédim, ular erz qil déyishti. men délo melum qildim, chünki ularning pilakatimni tartiwalghanliqi — bu bulangchiliqqa kiridiken.»
«ular sizni urdimu?» dep sorighan so’alimizgha, u mundaq jawab berdi: «yerge yiqitti, kallamni yerge miqlap turup tizi bilen tizlidi, jeyniki bilen boynumni bek ching qisip tolghidi.bedenlirim , kökrek qsmim hazirmu aghriydu, normal heriketlinishim we ibadet qilishimgha tesri zor boldi.»
mezkur pa’aliyetni teshkilligüchi terep mundaq dégen: «sheherlik hökümet binasining yénidiki amaré (Amare) tiyatirxanisida junggo sen’iti we medeniyiti gewdilendürülgen ussul, muzika we türlük pa’aliyetlerni öz ichige alghan junggo medeniyet bazirimu teshkillinidu. shundaqla, 2-ayning 21-küni shenbe, denhag xitay mehelliside (Chinatown) xitayche pojangza we xitay shir-ejdiha ussuli bilen bayramliq namayish ötküzülidu. shu küni yene amaréda köpchilik üchün ussul, muzika we türlük pa’aliyetler bilen tolghan junggo medeniyet bazirimu dawamlishidu.»
weqedin kiyn abduréhim ghéni ijtima’iy taratquda mundaq yazdi:
«bügün denhag sheherlik hökümet binasida xitaylarning yéngi yil bayrimini tebriklesh pa’aliyitide tinch shekilde qarshiliqimni bildürsem, xitaylarning zorawanliqigha uchridim. men qolumda uyghurlarning heq-hoquqini telep qilidighan pilakatni kötürüp tinch turghan bolsammu, bir türküm xitay xadimliri teripidin wehshilerche hujumgha uchridim. ular méning ikki qolumni keynimge qattiq qayrip, ikki putum we qolumdin qamallap méni mejburiy yerge basti we jismaniy jehettin hujum qildi. ular méning shexsiy mülküm bolghan pilakatni zorluq bilen tartiwaldi we qayturup bermidi. gollandiyede pikir erkinliki we jismaniy dexlisizlik hoquqi bar, emma xitay xadimliri gollandiye tupraqlirida bir puqrani urush we xarlash jinayitini ochuq-ashkare sadir qildi. men bu weqe üstidin saqchigha erz qildim we barliq qanuniy hoquqlirimni qoghdaymen. xitay zulumi peqet wetinimizde emes, hetta yawropaning merkizidimu bizni jimiqturushqa urunmaqta!»
bu sin matériyali élan qilin’ghandin kéyin qisqighina waqit ichide téz tarqilip, yüzligen kishiler inkas yazdi hemde abduréhim ghénini qollaydighanliqini bildürüp uning jasaritini medhiyelidi.
uyghur akadémik, yawropa uyghur institutining re’isi dilnur reyhan mundaq dédi: «nahayiti toghra qilipsiz, jasaritingizge apirin abduréhim. sizdek ot yüreklikler her dölettiki uyghur jama’itining 20 pirsentide bolghan bolsa, biz elwette yéngip chiqattuq.»
nurghun kishiler zorawanliq qilghuchi xitaylar üstidin qanuniy heriket qollinish lazimliqini tekitlidi. abduréhim gheni mundaq dédi: «bu délo hazir tekshürüsh basquchida bolup, sheherlik parlaméntta muzakirige qoyulidu, gollandiye axbarat wasitiliride xewirimu chiqidu.»
yene bir tordash mundaq yazghan:«bashqilargha qarap turmay yalghuz bolsingizmu shunche köp xitayning arisigha kirip, jasaret bilen qarshiliq körsitip, xitaylarning chong bilidighan bayrimini parakende qilalighiningiz üchün apirin… salamet bolung!» dep medet berdi.
