eskertish: «uyghur pochtisi» mexsus «teshkilat awazi» sehipisi arqiliq, oxshimighan teshkilatlarning bayanat we pikirlirini élan qilip, köp xil awazni eks ettürüshke kapaletlik qilidu. bu arqiliq, teshkilatlarning meydani we awazini ammigha bildürüsh hemde tarixiy xatire qaldurush meqset qilinidu.élan qilin’ghan bayanat we pikirler shu teshkilatning özige tewe bolup, uyghur pochtisining meydanini bildürmeydu.
mezkur yazma menbesi musa arslan
17 -nöwetlik dunya sherqiy türkistanliqlar qérindashliq uchrishishining hörmetlik qatnashquchiliri, eziz méhmanlar, qimmetlik wekiller!
dunyaning herqaysi jayliridin kelgen 180din köp teshkilat wekilliri, jama’et erbabliri, akadémisyenler, alimlar we tetqiqatchilar, türkiye koja’eli shehride, 27 we 28 sintebir künliri, 17-qétimliq dunya sherqiy türkistanliqlar qérindashliq uchrishshigha qatnashti. ikki kün dawamlashqan yighin jeryanida, islahat, qérindashliq we hemkarliq heqqide mexsus mejlisler orunlashturuldi. hemmimizge yüklen’gen tarixiy mes’uliyet we ortaq ghayimiz bolghan sherqiy türkistan musteqilliqini közlep qaytidin bir yerge jem bolghanliqimiz üchün allahqa cheksiz hemdusanalar bolsun. bu yighin, 17 yilliq shanliq en’enining dawami süpitide, muhajirettiki xelqimiz arisida birlik, qérindashliq we hemkarliq rohini berpa qilishtiki muhim qedemlirimizning biri boldi.
yighinimizning asasiy témisi «sherqiy türkistan musteqilliq körishi: islahat, qérindashliq we hemkarliq» bolup, bu jeryanda biz ötmüshimizdiki tejribe-sawaqlarni özimizge eynek qilduq. bolupmu 2017-yilliri irqiy qirghinchiliq eng yuqiri pellige chiqqan peytlerde, öz’ara toqunush we jédel-majiralar sewebidin nurghun tarixiy pursetlerni qoldin bérip qoyghanliqimizni chongqur hés qilduq. shunga, bu qétimqi yighinda ichki ziddiyet we kélishmesliklerge xatime bérip, öz’ara ishenchni qayta berpa qilishqa, bir-birimizni tenqidleshning ornigha bir-birimizning kemchilikini toluqlap, birlikte heriket qilishning zörürlükini qayta tekitliduq.
bu yighinda töwendiki asasliq nuqtilarda ortaq tonush hasil qilduq:
1. ortaq dewa pirinsiplirini mustehkemlesh: dewayimizning özgermes qizil siziqlirini qaytidin eslep öttüq. islam dinimiz, «sherqiy türkistan» namidiki wetinimiz, ay yultuzluq kök bayriqimiz, dölet gérbimiz we millitimizning ismi qatarliq mesililerde héchqandaq muresse qilmaydighanliqimizni, bulargha dexli qilghan herqandaq kishige qarshi éniq pozitsiye bildüridighanliqimizni jakarliduq. bu pirinsiplar, barliq teshkilatlirimizning hemkarliqi üchün idé’ologiyelik ul bolup xizmet qilidu.
2. teshkiliy we ijtima’iy islahat: teshkilatlirimizning xizmet ünümini yuqiri kötürüsh, zamaniwi teshkillinish we bashqurush iqtidarini kücheytish zörürlükini chongqur muhakime qilindi. «insan yétildürüsh»ni ghelibining achquchi dep békitip, rehberlik, maslishish, bashqurush, téxnika we ijadiyet iqtidarigha ige kadirlarni yétishtürüshni aldinqi orun’gha qoyuldi. pa’aliyetchiliktin siyasetchilikke ötüp, eqil ambarlirini qurup, xitayni we xelq’ara weziyetni chongqur tetqiq qilidighan organlarni berpa qilishning muhimliqi heqqide muzakiriler qilindi. shundaqla, döletchilik idiysii bilen heriket qilishning muhimliqi, teshkilatchiliq zéhniyitining sherqiy türkistan musteqilliqidek yüksek nishan’gha tar kilidighanliqi yighin ehli teripidin tekitlep ötüldi.
3. qérindashliq, ittipaqliq we hemkarliq: oxshimighan teshkilat we heriketler arisida hemkarliq istratégiyesi we yol xeritisini tüzüp chiqishning zörürlükini tekitliduq. perqliq köz qarashlarni serxilliq we bayliq dep bilip, «biz» dégen ang bilen heriket qilip, kichik ixtilaplarni qoyup, ortaq düshminimizge qarshi bir septe turushqa ehde qilindi. süriyediki qérindashlirimizning wekillirining yighinimizgha qatniship, öz’ara chüshinishni kücheytkenliki, ötmüshtiki xata chüshenchilerge xatime bérip, kelgüside birlikte heriket qilish üchün iradimizni namayan qilghanliqi bu yighinning eng muhim netijiliridin biri boldi.
4. yashlar we ayallarning rolini kücheytish: dewaning kelgüsi yashlarning qolida ikenlikini hés qilghan halda, ularni ilmiy, meniwiy we jismaniy jehettin yétildürüsh, ulargha mes’uliyet we wezipilerni bérish arqiliq dewagha aktip qatnishishini qollash kérekliki tekitlendi. shundaqla, ayallarning dewadiki ornini yükseldürüp, ularning barliq sahelerde aktip rol oynishi üchün shara’it yaritip bérish burchimiz dep bilindi.
5. özgiriwatqan dunya weziyitige maslishish: xelq’ara weziyetning murekkeplikini, xitayning kéngeymichilik tehditini we dewayimiz duch kéliwatqan yéngi xirislar analiz qilindi. dewaning teleplirini zaman’gha mas halda yéngilap, téximu istratégiyelik we pilanliq heriket qilish kérekliki, diplomatiye we lobichiliq xizmetlirini kücheytishning muhimliqi tekitlendi.
bu yighindin ayrilishtin burun, «ularning ishliri öz ara meslihet bilen bolidu» dégen ilahiy buyruqqa emel qilip, «mustehkem binadek sep bolup», sherqiy türkistanning toluq musteqilliqidin ibaret axirqi nishanimizgha yetküche birlikte küresh qilishqa qaytidin ehde bérildi!
bu pilan we tekliplerni emelge ashurush üchün toghra istratégiye, hemkarliq rohi, sistémiliq heriket, izchilliq we bedel tölesh rohi intayin muhim. sherqiy türkistan musteqilliq dewasining muhajirettiki pa’al teshkilat we organlarning öz’ara hemkarliship, ortaq menpe’etlerde birlishishi we millitimizning iradisini küchlendürüshi arqiliq heqiqiy qérindashliq rohi bilen musteqilliq dewasida bösüsh xaraktérliq ghelibining qolgha kélidighanliqi muqerrer.
17-qétimliq dunya sherqiy türkistanliqlar qérindashliq uchrishishining yighin muzakireliri we planlan’ghan hemkarliq yollirining milletimizge yéngidin ümid élip kélishi – bizning ortaq nishanimizdur.
bu yighinning emelge éshishigha töhpe qoshqan barliq teshkilat we shexslerge, dunyaning herqaysi jayliridin kelgen qimmetlik wekiller we méhmanlargha semimiy rehmitimizni bildürimiz. allah birlikimizni mustehkem, dewayimizni muzepper qilsun!
qatnashquchi teshkilatlar:
1. xelq’ara sherqiy türkistan teshkilatlar birliki
2. sherqiy türkistan ma’arip we hemkarliq jemi’iyiti
3. sherqiy türkistan ölimalar birliki
4. dunya uyghur qurultiyi
5. sherqiy türkistan insan heqliri közitish jemi’iyiti
6. sutuq bughraxan ilim we medeniyet wexpi
7. sherqiy türkistan nuzugum kültür we a’ile jemi’iyiti
8. sherqiy türkistan kök hilal insaniy yardem jemi’iyiti
9. sherqiy türkistan axbarat we médi’a jemi’iyti
10. sherqiy türkistan yéngi nesil herikiti
11. abdusattar haji se’iydiye ilim we medeniyet jemi’iyti
12. uyghur ilim we medeniyet tetqiqat wexpi
13. yawrupa sherqiy türkistan ma’arip jemi’iyiti
14. shiwitsiye uyghur ma’arip uyushmisi
15. fénlandiye uyghur medeniyet merkizi
16. ili meshrep uyghur wexpi
17. sherqiy türkistanliqlar fédératsiyesi
18. türkiye uyghur teshkilatlar munbiri
19. uyghur akadémiyesi wexpi
20. dunya uyghur qurultiyi wexpi
21. darul-iman akadémiyesi
22. xanliq medeniyet we hemkarliq wexpi
tekrar bu ehmiyetlik uchrishishqa hesse qoshqan barliq tereplerge chin dilimizdin rehmetlirimizni bildürimiz.
