уйғур почтиси, 6-феврал
америка пайтәхти вашингитонда өткүзүлгән «хәлқъара диний әркинлик кеңәш йеғини»да, уйғур паъалийәтчиләр хитайниң уйғурларға қаратқан қирғинчилиқ сийаситиниң пәқәт бир район биләнла чәклинип қалмайдиғанлиқини, бәлки йәр шари бехәтәрликигә еғир тәһдит елип келидиғанлиқини оттуриға қойди. 2-февралдин 4-февралғичә давамлашқан бу йеғинниң асаслиқ темиси «йәр шари бехәтәрликидә диний әркинликниң роли» болуп, уйғурлар дуч келиватқан системилиқ бастурушлар йеғинниң җиддий күнтәртипигә айланди.
йеғин тәшкиллигүчилири дунйа нопусиниң %80иниң диний әркинлик чәкләнгән муһитта йашаватқанлиқини әскәртип, һәққанийәтни қоғдаш үчүн хәлқъаралиқ бирлик һасил қилишниң зөрүрийитини тәкитлиди.
бу қетимлиқ муһим йеғинға уйғур һәрикити, уйғур кишилик һоқуқ қурулуши, дунйа уйғур қурултийи, уйғур тәтқиқат мәркизи, уйғур академийәси вә уйғур демократийә һәм инсан һәқлири мәркизи қатарлиқ тәшкилатларниң рәһбәрлири қатнашти. рошән аббас, өмәр қанат, зумрәтъай әркин, абликим идрйс, доктор ришат аббас вә долқун әйса қатарлиқлар охшимиған мунбәрләрдә сөз қилип, шәрқий түркистандики диний зулум вә инсанийәткә қарши җинайәтләрни өзлириниң шәхсий аъилә паҗиъәлири вә җанлиқ пакитлар билән оттуриға қойди.
рошән аббас: «сүкүт қилиш — хитайниң нәпәс елишиға оксиген бәргән билән баравәр.»
рошән ханим уйғур почтисниң зийаритини қобул қилип, йеғинниң әһмйти, қатнашқучилар һәққидә мундақ тонуштурди:
уйғур һәрикити рәъиси рошән аббас ханим йеғинниң асаслиқ сөзлигүчиси сүпитидә мунбәргә чиқип, хәлқъара җәмъийәтни сүкүтни бузушқа чақирди. у өз сөзидә: «сүкүт қилиш — хитайниң нәпәслиниши үчүн оксиген тәминләш билән баравәр. мән сүкүт қилишни мәңгү рәт қилимән,» дәп җакарлиди.
рошән ханим йәнә хитайниң тәһдити һәққидә тохтилип: «хитай тохтитилмиса, инсанийәт үчүн әң зор тәһдиткә айлиниду. шәрқий түркистандики зулум тохтимиса, йәр шари характерлик хәтәр техиму зорийиду,» дәп агаһландурди. у йеғин җәрйанида нурғунлиған сийасий вә диний әрбаблар билән айрим көрүшүп, уйғурларниң һоқуқини қоғдаш үчүн әмәлий қәдәмләрни бесиш һәққидә сөһбәтләшти.
абликим идрйс: «диний зулумниң нормаллишишиға йол қоймайли»
уйғур тәтқиқат мәркизи рәъиси абликим идрйс әпәнди «диний зулумниң нормаллаштурулуши» темисидики мунбәрдә сөз қилип, хитайниң җинайәтлирини өз аъилисиниң паҗиъәси арқилиқ паш қилди. у дадисиниң вапатини, анисиниң из-дерикиниң болмаслиқини вә қериндашлириниң түрмигә ташланғанлиқини тилға елип туруп: «дунйаниң қәйиридә хитайға аъит бирәр муназирә болса, биз уйғурлар чоқум оттуриға чиқип, хитайниң әсли маһийитини билдүрүшимиз лазим,» деди.
абликим идрйс әпәнди «уйғур почтиси»ниң зийаритини қобул қилип, йеғин һәққидә мунуларни ортақлашти:
у йеғинда, өз аъилисиниң бешиға кәлгән ечинишлиқ кәчмишләрни ашкарилиди. у дадисиниң вапат болғанлиқидин вақтида хәвәр тапалмиғанлиқини, анисиниң тәқдиридин йәнила хәвәрсиз икәнликини, шундақла бир қериндишиниң 21 йиллиқ қамаққа һөкүм қилинғанлиқини, сңлсниңму түрмидә икәнликини тилға алди.униң әң әнсрәйдиғини ата-ансдин айрилған,чарисз қалған уйғур пәрзәнтлири икән.
өмәр қанат: «пакит — бизниң әң күчлүк қоралимиз»
уйғур кишилик һоқуқ қурулуши иҗраъийә директори өмәр қанат әпәнди системилиқ пакит топлашниң әһмийитини тәкитлиди. бизниң муһим стратигийәлиримиздин бири шуки, биз хтай йошурушқа тиршватқан пакитларни инчикилик билән топлаймиз, бу пакитлар арқилиқ бирләшкән дөләтләр тәшкилатиға мәлумат биримиз, бу арқилиқ нурғун шәхсләрниң һайатини қоғдап қалғили болиду. зулумни пакитлиқ оттуриға қойуш вә ашкарилашниң унум көрсәткән мсаллири наһайти көп.америкидики бир уйғур әр апсниң қамаққа илинғанлиқи һәққидә видиъо шлигәндин кийн, хтай һөкүмити бу һәқтә инкас қайтурди вә хәлқъара җамаъәт алдида өзини қоғдашқа урунди.бу сөзләшниң тәсрини көрстидиған йүзлигән адди мсалларниң биридур.»
йеғинға йәнә зумрәтъай әркин, доктор ришат аббас вә долқун әйса қатарлиқ паъалийәтчиләр қатнишип, уйғурлар дуч келиватқан ирқи қирғинчилиқни дунйаға аңлитишта муһим рол ойниди.
