uyghur pochtisi, 27-noyabir
amine sedef
26- noyabir küni istanbol sultan’ghazi rayunluq ma’arip bashqarmisi teripidin ötküzülgen chong tiptiki edebiyat, kültür pa’aliyti «boz qirlarning dunyawi yazghuchisi chénggiz aytmatowni xatirlesh yighini» sultan’ghazi rayunida ötküzüldi. yighin’gha türkiye ichi we sirtidin köp sanda yazghuchi – sha’irlar, edebiyatchilar, zhornalésitlar we birqisim rehberler qatnashqan bolup, dunya uyghur yazghuchilar uyushmisining bu nöwetlik re’isi mexmutjan yasin ependimu tekliplik méhman süpitide bu yighin’gha qatnashti.
yighinda sultan’ghazi belediyesi ma’arip mudiri nejati tekbashning échilish sözidin kéyin, «türk edebiyati zhurnili» omumiy neshir ishliri bashliqi imdat awshar we dunya uyghur yazghuchilar uyushmisi re’isi mehmutjan yasin qatarliqlar ayrim – ayrim söz qildi.
dunya uyghur yazghuchilar uyushmisining re’isi mexmutjan sözide, aytmatowgha baghlap turup 20- esir türkistan edebiyatidiki sha’ir – yazghuchilarning yéqin bir jughirapiyewi we medeniyet muhitida ikki xil siyasiy küch (qizil xitay we qizil rus) ning zulumi we bésimi astida ijadiyet ilip barghanliqini, mutleq köp sandiki qelemkeshlerning shéhit qilin’ghanliqi, türmilerge tashlan’ghanliqi, jismaniy we meniwiy ishkenjilerge uchrighanliqini, ijadiyet erkinliki we muhitidin ayrilip qalghanliqlirini bayan qildi. mexmutjan sözide yene sherqiy türkistandiki uyghurlarni merkez qilghan éghir siyasiy bésimgha, tallash we shallashqa duch kélidighan yazghuchilarning ijadiyet ilip birishining asan’gha toxtimighaniliqini, shundaqtimu uyghur edebiyatini herqaysi zhanirlar boyiche üzüp qoymay dawamlashturup, tereqqiy qildurup kelgenlikinimu tilgha élip ötti.
u sözining axirida 2017- yildin kéyin 380 din artuq yazghuchi, sha’ir, muxbirlarning türme we jaza lagirigha tashlan’ghanliqini, uyghur edebiyatning tarixta körülmigen turghunluqqa kirgenlikini, xitay hakimiytining uyghurlarni xuddi aytmatow «esirdin halqighan birkün» romanida yazghan «mangqurt» tipigha aylinishqa millet süpitide mejburlawatqaniqini chüshendürdi. arqidin, türk dunyasining uyghur millitige we edebiyatigha ige chiqishining, nezirini aghdurishining hem insanliq, hem milliy hem qérindashliq mejburiyiti ikenlikini tekitlep ötkendin, uyghurlargha we uyghur qelemkeshlerge erkinlik tilep sözini axirlashturdi.
dunya uyghur yazghuchilar uyushmisining ezasi, sha’ir émran sada’i bu qétimqi pa’aliyetning ehmiyti heqqide mundaq didi: «bu qétimqi pa’aliyet chong kölemdiki ehmiyetlik bir pa’aliyet boldi. pa’aliyetning melum bir ammiwi teshkilat teripidin emes, rayonluq hökümet teripidin mexsus orunlashturulishi pa’aliyetning muhimliqini we ehmiytini yuqiri kötürdi. mushundaq muhim bir pa’aliyette dunya uyghur yazghuchilar uyushmisi re’isining échilish sözi qilishi, nöwettiki uyghur edebiyati heqqide tepsiliy toxtilishi we dunya uyghur yazghuchilar uyushmisi logosining pa’aliyet teshwiqatigha kirgüzülishi uyghur yazghuchilar uyushmisining buningdin kéyinki pilanlirigha, jem’iyettiki obrazining yuqiri kötürülüshige we téximu mukemmellishishige türtkilik rol oynaydu.
amine sedef- uyghur pochtisining türkiye stanbulda turushluq muxbiri, u di’aspora, uyghur ayalliri, medeniyet sahesde yazidu.
