uyghur pochtisi, 26-mart
tayir imin
26-mart küni kanada paytextide ötküzülgen axbarat élan qilish yighinida, uyghur pa’aliyetchiliri we kanada qanun chiqarghuchiliri birlikte kanada hökümitini uyghur mehbus hüseyin jélilni xitay türmisidin qutuldurushni jiddiy küntertipke keltürüshke chaqirdi.
hüseyin jélil kanada puqrasi bolup, 2006-yili özbékistan hökümiti hüseyin jélilni xitaygha ötküzüp bergendin kéyin, xitay da’iriliri uni «döletni parchilash» jinayiti bilen muddetsiz qamaq jazasigha höküm qilghan. hazir uning türmide yatqinigha 20 yildin ashti.
uyghur heqlirini hémaye qilish qurulushi ijra’iye diréktori memet toxti söz qilip, kanada bash ministiri mark karniyni derhal hüseyin jélilning a’ile ezaliri bilen körüshüshke, xitaydin hüseyin jélilgha adwokat körüshüsh hoquqi telep qilishqa we naheq türmide yétiwatqan hüseyin jélilning derhal qoyup bérilishige chaqiriq qildi.
ottawa uniwérsitéti xelq’ara insan heqliri qanuni mutexessisi, xelq’ara kechürüm teshkilati kanada shöbisining sabiq bashliqi aléks néw (Alex Neve) mundaq dédi: «hüseyin jélilning qamaqta yatqinigha 20 yil bolghanliqini eslesh kishini intayin shürkendüridighan qorqunchluq ish. biz uning qoyup bérilishi mesiliside yéterlik tirishchanliq körsitelmiduq, xitay uning kanada puqrasi ikenlikini étirap qilmidi. kanada hökümiti xitay bilen bolghan her qandaq alaqide hüseyin jélilni qoyup bérish mesilisini aldinqi orun’gha qoyushi kérek.xtay bilen alaqidar her bir yéghin, her bir söhbet bir téma bilen bashlinip, bir téma bilen ayaqlishshi kirek, u bolsmu hüseyin jililni qoyup ber!» u yene hüseyin jélilning xitaygha ötküzüp bérilishi mesiliside kanada hökümitining yéterlik tirishchanliq körsetmigenlikini eyiblidi.
kanada parlamént ezasi, «on ming uyghurni kanadagha yötkesh» qanun layihesini otturigha qoyghuchi, insan heqlirini qoghdighuchi semire zubeyr söz qilip mundaq dédi: «hüseyin jélilning hékayisi bir tragédiye. u kanada puqrasi, uning kanadada a’ilisi bar. u hazir 19 yashqa kirgen oghli bilen téxi yüz körüshüp baqmidi, chünki u 20 yildin béri türmide. biz bügün uning insaniy nuqtidin türmidin qoyup bérilishini telep qilimiz. 20 yil yéterlik waqit, u emdi a’ilisi bilen jem bolushi kérek. kanada barliq küchini ishqa sélip ularning jem bolushini ishqa ashurushi kérek.»
