uyghur pochtisi, 9.mart 

7-mart koréyening sé’ul shehiride «junggo shinjang medeniyet almashturush jem’iyiti» ning échilish murasimi ötküzülgen. xitay xewerler torining¹ 9-marttiki xewirige asaslan’ghanda, bu jem’iyet «medeniyet almashturush» we «rayonning tereqqiyat hékayisini sözlesh» ni meqset qilghan. mezkur jem’iyetning qurulush jeryani, qatnashquchilarning salahiyiti we otturigha qoyulghan nishanlargha obyéktip nezer salghanda, töwendikidek bir qanche nuqtini sistémiliq yorutup bérish zörür: 

birinchidin, mezkur jem’iyetning qurulush murasimigha xitayning koréyede turushluq elchixanisining bash konsuli jung xungnoning qatnishishi we tebrik sözi qilishi, bu teshkilatning puqralar otturisidiki adettiki bir medeniyet jem’iyiti emes, beliki xitay dölet apparatining siyasiy orunlashturushi ikenlikini körsitidu. xewerde aptonom rayonluq «yurtqa qaytqan muhajirlar birleshmisi» (侨联) ning tebrik xéti ewetishi, bu jem’iyetning birlik sep xizmitining chet’eldiki kéngeytilmisi ikenlikidin dérek béridu. bu xil organlar adette döletning resmiy teshwiqatini chet’ellerde tarqitish we siyasiy obrazni ongshash wezipisini üstige alidu. jem’iyet re’isi doktor mina we chet’elde oquwatqan oqughuchilar wekillirining sözliride «shinjangning ittipaqliq, maslishishchanliq, échiwétilgenlik we tereqqiyati» ni koréye jama’etchilikige tonushturidighanliqini tekitlishi, teshkilatning teshwiqat xaraktérini téximu ashkarilap bermekte. 

ikkinchidin, xewerde jem’iyetning «shinjangning ittipaqliqi we tereqqiyatini tonushturidighanliqi» tilgha élin’ghan. xelq’ara kishilik hoquq teshkilatliri we birleshken döletler teshkilatining doklatlirida rayondiki medeniyet, til we diniy étiqadning sistémiliq bésimgha uchrawatqanliqi qeyt qiliniwatqan bir peytte, chet’elde bu xil qurulushlarning meydan’gha kélishi xelq’ara jama’et pikirini bashqa yönilishke burash urunushidur. bu yerdiki medeniyet jem’iyiti bir meqset emes, beliki siyasiy aqlash üchün qollinilidighan bir wasite süpitide gewdilenmekte. 

üchinchidin, bu jem’iyetning nishanliq obyéktliri koréyede turuwatqan shinjangliq oqughuchilar we muhajirlar qilip békitilgen. xitay hökümet da’irilirining chet’ellerde bu xil jem’iyetlerni qurush meqsiti, shu döletlerdiki puqralarni bir yerge jemlesh arqiliq ularning siyasiy ipadisini nazaret qilish we sirtqi dunyaning tesiridin saqlap qélishtin ibaret. bolupmu «ittipaqliq», «muqimliq» sözlirining gewdilik bolushi, puqralarning dölet terepdari bolghan siyasiy liniyede ching turushini telep qilidighanliqini ispatlaydu. 

tötinchidin, koréye xitay üchün jughrapiyelik we siyasiy jehettin muhim bir dölet. bu xil jem’iyetler arqiliq koréye jem’iyitige, ilmiy sahege we ammiwi pikirge tesir körsitip, sherqiy türkistandiki kishilik hoquq mesililirini «iqtisadiy tereqqiyat» ning netijisi süpitide körsitishke tirishidu. xewerde tilgha élin’ghan «shinjangliq oqughuchilar» ning milliy sen’et nomurlirini körsitishi, medeniyetni siyasiy niqap süpitide qollinishning tipik misalidur. bu xil pa’aliyetler arqiliq sherqiy türkistandiki ré’al weziyet yoshurulup, «normalliq» obrazi yaritilmaqchi bolidu. bu, xitay hökümitining yumshaq küch arqiliq xelq’ara jem’iyettiki tenqidiy awazlarni bésiqturush istratégiyesining bir qismidur. 

xulase qilghanda, sé’ulda qurulghan bu jem’iyetning pa’aliyetliri medeniyet qimmitidin bekrek siyasiy teshwiqat qimmitige ige. medeniyet jem’iyitining heqiqiy meqsiti kishilerning öz kimlikini erkin ipadilishini qoghdash bolidu, lékin döletning yétekchilikide qurulghan bu xil apparatlar erkin medeniyet almashturushni emes, beliki bir tereplimilik teshwiqatni nishan qilidu. shunglashqa bu xil pa’aliyetlerning sirtqi körünüshige emes, beliki ularning arqisidiki siyasiy muddi’agha ehmiyet bérilishi lazim.