уйғур почтиси, 9.март
7-март корейәниң сеъул шәһиридә «җуңго шинҗаң мәдәнийәт алмаштуруш җәмъийити» ниң ечилиш мурасими өткүзүлгән. хитай хәвәрләр ториниң1 9-марттики хәвиригә асасланғанда, бу җәмъийәт «мәдәнийәт алмаштуруш» вә «районниң тәрәққийат һекайисини сөзләш» ни мәқсәт қилған. мәзкур җәмъийәтниң қурулуш җәрйани, қатнашқучиларниң салаһийити вә оттуриға қойулған нишанларға обйектип нәзәр салғанда, төвәндикидәк бир қанчә нуқтини системилиқ йорутуп бериш зөрүр:
биринчидин, мәзкур җәмъийәтниң қурулуш мурасимиға хитайниң корейәдә турушлуқ әлчиханисиниң баш консули җуң хуңнониң қатнишиши вә тәбрик сөзи қилиши, бу тәшкилатниң пуқралар оттурисидики адәттики бир мәдәнийәт җәмъийити әмәс, бәлики хитай дөләт аппаратиниң сийасий орунлаштуруши икәнликини көрситиду. хәвәрдә аптоном районлуқ «йуртқа қайтқан муһаҗирлар бирләшмиси» (侨联) ниң тәбрик хети әвәтиши, бу җәмъийәтниң бирлик сәп хизмитиниң чәтъәлдики кеңәйтилмиси икәнликидин дерәк бериду. бу хил органлар адәттә дөләтниң рәсмий тәшвиқатини чәтъәлләрдә тарқитиш вә сийасий образни оңшаш вәзиписини үстигә алиду. җәмъийәт рәъиси доктор мина вә чәтъәлдә оқуватқан оқуғучилар вәкиллириниң сөзлиридә «шинҗаңниң иттипақлиқ, маслишишчанлиқ, ечиветилгәнлик вә тәрәққийати» ни корейә җамаъәтчиликигә тонуштуридиғанлиқини тәкитлиши, тәшкилатниң тәшвиқат характерини техиму ашкарилап бәрмәктә.
иккинчидин, хәвәрдә җәмъийәтниң «шинҗаңниң иттипақлиқи вә тәрәққийатини тонуштуридиғанлиқи» тилға елинған. хәлқъара кишилик һоқуқ тәшкилатлири вә бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң доклатлирида райондики мәдәнийәт, тил вә диний етиқадниң системилиқ бесимға учраватқанлиқи қәйт қилиниватқан бир пәйттә, чәтъәлдә бу хил қурулушларниң мәйданға келиши хәлқъара җамаъәт пикирини башқа йөнилишкә бураш урунушидур. бу йәрдики мәдәнийәт җәмъийити бир мәқсәт әмәс, бәлики сийасий ақлаш үчүн қоллинилидиған бир васитә сүпитидә гәвдиләнмәктә.
үчинчидин, бу җәмъийәтниң нишанлиқ обйектлири корейәдә туруватқан шинҗаңлиқ оқуғучилар вә муһаҗирлар қилип бекитилгән. хитай һөкүмәт даъирилириниң чәтъәлләрдә бу хил җәмъийәтләрни қуруш мәқсити, шу дөләтләрдики пуқраларни бир йәргә җәмләш арқилиқ уларниң сийасий ипадисини назарәт қилиш вә сиртқи дунйаниң тәсиридин сақлап қелиштин ибарәт. болупму «иттипақлиқ», «муқимлиқ» сөзлириниң гәвдилик болуши, пуқраларниң дөләт тәрәпдари болған сийасий линийәдә чиң турушини тәләп қилидиғанлиқини испатлайду.
төтинчидин, корейә хитай үчүн җуғрапийәлик вә сийасий җәһәттин муһим бир дөләт. бу хил җәмъийәтләр арқилиқ корейә җәмъийитигә, илмий саһәгә вә аммиви пикиргә тәсир көрситип, шәрқий түркистандики кишилик һоқуқ мәсилилирини «иқтисадий тәрәққийат» ниң нәтиҗиси сүпитидә көрситишкә тиришиду. хәвәрдә тилға елинған «шинҗаңлиқ оқуғучилар» ниң миллий сәнъәт номурлирини көрситиши, мәдәнийәтни сийасий ниқап сүпитидә қоллинишниң типик мисалидур. бу хил паъалийәтләр арқилиқ шәрқий түркистандики реъал вәзийәт йошурулуп, «нормаллиқ» образи йаритилмақчи болиду. бу, хитай һөкүмитиниң йумшақ күч арқилиқ хәлқъара җәмъийәттики тәнқидий авазларни бесиқтуруш истратегийәсиниң бир қисмидур.
хуласә қилғанда, сеъулда қурулған бу җәмъийәтниң паъалийәтлири мәдәнийәт қиммитидин бәкрәк сийасий тәшвиқат қиммитигә игә. мәдәнийәт җәмъийитиниң һәқиқий мәқсити кишиләрниң өз кимликини әркин ипадилишини қоғдаш болиду, лекин дөләтниң йетәкчиликидә қурулған бу хил аппаратлар әркин мәдәнийәт алмаштурушни әмәс, бәлики бир тәрәплимилик тәшвиқатни нишан қилиду. шуңлашқа бу хил паъалийәтләрниң сиртқи көрүнүшигә әмәс, бәлики уларниң арқисидики сийасий муддиъаға әһмийәт берилиши лазим.
