uyghur pochtisi, özgür uyghur
«muhapizetchi» gézitining 5-dékabir xewer qilishiche, üch neper uyghur aka-uka ötken 12 yildin béri hindistan türmiside naheq yétiwatqan bolup, ularning délosi xelq’arada insan heqlirige munasiwetlik muhim talash-tartish timilirining birige aylanmaqta.
2013-yili 12-iyun kechte, üch aka-uka — adil tursun (23), abduxaliq tursun (22) we salam tursunlar (20) qeshqer shehiri etrapidiki öyidin ayrilip, 13 künlük japaliq seperdin kéyin himalaya taghliri arqiliq hindistanning taghliq rayoni ladaxqa kirgen we sultan chüshkü etrapida hindistan chégra armiyesi teripidin tutulghan. ularni herbiyler ikki ay soraq qilin’ghandin kéyin saqchi terepke ötküzüp bergen. til bilmigenliki üchün öz mesilisini chüshendürüshte qiynalghan üch aka-uka qamaqta bir yil yatqandin kéyin, bashqa mehbuslardin til öginip, öz ehwalini chüshendürgüdek sewiyege yetken. bu jeryanda ular hindistan hökümitidin yaki tashqi dunyadin héchqandaq yardem we qollashqa érishelmigen.
bu üch aka-uka hindistan hökümitige xitay da’irilirining uyghurlargha qarita yürgüziwatqan basturush siyasetliridin qéchip chiqqanliqini bildürgen. da’iriler ularni chégradin qanunsiz ötüsh jinayiti bilen eyiblep sotqa bergen. hindistan soti ulargha deslepte 18 ay türmide yétish jazasi bergen. biraq, shu chaghda textke chiqqan hindi milletchi partiyesi (Bharatiya Janata Party)ning bash ministiri modi qozghighan milletchi siyasetning tesiri bilen, hindistan da’iriliri jaza mudditi toshqandin kéyinmu ularni qoyup bérish ret qilghan. hindistan hökümiti talash-tartish qozghighan «ammiwi bixeterlik qanuni»ni seweb körsitip, ularni dawamliq türmide tutup qalghan.
hindistan qanuni bixeterlik organlirining gumanliq shexslerni alte aydin ikki yilghiche tutup turushigha ruxset qilsimu, emma da’iriler bu üch uyghurning tutup turulush mudditini ikki yildin alte qétim uzartqan. bu üch aka-uka ta hazirghiche xitaygha qayturulush yaki qoyup bérilish heqqidiki qararni kütüp türmide yétiwétiptu.
ularning adwukati muhemmed shafiy lassu ötken on yildin buyan ularning naheq we qanunsiz shekilde türmide yétiwatqanliqini bildürgen we mundaq dégen: «bular jinayetchi emes, zulumning ziyankeshlikige uchrighuchilardur.»
bu aka-ukilar hazir hindistanning xaryana (Haryana) shtatining karnal (Karnal) shehiridiki bir türmide iken. ular yémek-ichmek we dawalinish mesililiridin qiyniliwatqan bolup, ularning türmide tutup turulushi hindistandiki az sanliq milletlerge élip bériliwatqan kemsitishning bir örniki dep qaralmaqta iken. adwokat shafiy bu aka-ukilarning xitaygha qayturulishidin qattiq ensireydighanliqini bildürgen.
aduwkat muhemmed shafiy lassu mezkur aka-ukilarning siyasiy panahliq hoquqigha érishishini yaki ularni qobul qilidighan üchinji bir bixeter döletke ewetilishini telep qiliwétiptu.
eskertish: mezkur xewer «muhapizetchi» gézitining xewirige asasen xulasilep yézildi. isim, pakitlar eynen élindi.
