profféssor reychél harris (Prof. Rachel Harris)

in’gilizche tékstni bu yerdin oqung;

men abliz shakirning qaltis awazini tunji qétim 2001-yili shinjang uniwérsitétining oqughuchilar yataq binasida anglighanidim.

karidorning u teripidiki bir uyghur aspirant her küni qaq seherde abliz shakirning ün’alghu léntisini yuqiri awazda qoyatti. men naxshichining ismini bilgendin kéyin, derhal bazargha bérip, izdep-sürüshtürüp yürüp, uning özüm tapalighan hemme léntisini sétiwaldim. méning uyghur muqamigha bolghan muhebbitim shuning bilen bashlandi. men abliz shakirning ili muzika sahesidiki musajan rozi, seydulla toxti, nurmemet tursun we bashqa ustazlar bilen birlikte orunlighan rak, chebbiyat, newa we mushawirek muqamlirining muqeddime we dastanlirining ili wariyantini pütün zéhnim bilen toxtimay anglayttim. abliz shakirning shu jarangliq awazi wujudumgha roh we xushalliq béghishlaytti, hazirmu shundaq.

2006-yili teliyimizge yoldishim ikkimiz uning bilen söhbetlishish pursitige érishtuq. u bizge 1960-yillardiki japaliq kechürmishlirini sözlep berdi. u ghuljida tughulup chong bolghan bolup, sekkiz yéshida naxsha éytishqa bashlighan. u 1959-yili yéngidin qurulghan radiyo ansambiligha qatnishish üchün ürümchige ewetilgen, emma 1962-yili uning ayali kichik balisini élip qazaqistan’gha ketken. ular shu yili sowét ittipaqida yéngi hayat bashlash ümidide chégradin ötken 60 mingdin artuq kishining ichidiki ikki jan idi. abliz shakirning ayalining arqisidin chégradin chiqish telipi xizmet orni teripidin ret qilin’ghan hemde uninggha «eksil’inqilabchi» dégen qalpaq kiygüzülip emgek bilen özgertishke höküm qilin’ghan. u on yil radiyoning déhqanchiliq bölümide at, kala baqqan we harwa heydigen. uning dep bérishiche, uning radiyodiki bir téxnik dosti ishxana dérizisini échip qoyup, uninggha muqamlarni qoyup bergen, u dérizining sirtida «oghriliqche» anglap, bir qanche muqamni öginiwalghan.

 1972-yili aqlan’ghandin kéyin, abliz shakir uyghur on ikki muqam muzikilirini toplash we retlesh xizmitige kirishken. u muqamning «abicheshme» we «mustehzat» (qisimlirini) we «ishret enggiz» dep atilidighan yéngi bir muqamning qaytilanmsni bayqighan. elwette, u bir tetqiqatchi süpitide érishken xelq hörmitidin sheksiz pexirlinetti, emma u bir orunlighuchi süpitide xelq teripidin téximu chongqur söyülgen we hörmetke sazawer bolghan. abliz shakir 1980-yillardiki ghulja olturushlirining janliq ezasi bolup, tembur we dutarni obdan chalatti, ili xelq naxshilirini wayigha yetküzüp éytatti. emma méning eng yaqturidighinim yenila muqamning ili wariyanti xatirilen’gen shu klassik lintiliri bolup, ularning beziliri hazir omumlashqan kespiy ölchemdin xélila perqlinidu. men uning orunlishidiki «mushawirek» nusxisini alahide yaxshi körimen, chünki u eng qayghuluq naxshilarni éytqandimu, awazidiki shu qehrimanliq rohini heqiqiy yetküzüp béreleytti. u heqiqetenmu katta sen’etkarlarning biri idi.

ghemdin qutulmighan méhnetlik bashim,

künde yüz-ming hijranlar boldi, neyleyin.

qarari yoq shum pelekning gerdishi,

tügimes sewdagha saldi, neyleyin.

— mushawirek muqami 2-dastandin

aptorning ruxsti bilen  in’gilizchidin uyghurchigha terjime qilghuchi: tahir imin