проффессор рәйчел һаррис (Prof. Rachel Harris)

ингилизчә текстни бу йәрдин оқуң;

мән аблиз шакирниң қалтис авазини тунҗи қетим 2001-йили шинҗаң университетиниң оқуғучилар йатақ бинасида аңлиғанидим.

каридорниң у тәрипидики бир уйғур аспирант һәр күни қақ сәһәрдә аблиз шакирниң үнъалғу лентисини йуқири авазда қойатти. мән нахшичиниң исмини билгәндин кейин, дәрһал базарға берип, издәп-сүрүштүрүп йүрүп, униң өзүм тапалиған һәммә лентисини сетивалдим. мениң уйғур муқамиға болған муһәббитим шуниң билән башланди. мән аблиз шакирниң или музика саһәсидики мусаҗан рози, сәйдулла тохти, нурмәмәт турсун вә башқа устазлар билән бирликтә орунлиған рак, чәббийат, нәва вә мушавирәк муқамлириниң муқәддимә вә дастанлириниң или варийантини пүтүн зеһним билән тохтимай аңлайттим. аблиз шакирниң шу җараңлиқ авази вуҗудумға роһ вә хушаллиқ беғишлайтти, һазирму шундақ.

2006-йили тәлийимизгә йолдишим иккимиз униң билән сөһбәтлишиш пурситигә ериштуқ. у бизгә 1960-йиллардики җапалиқ кәчүрмишлирини сөзләп бәрди. у ғулҗида туғулуп чоң болған болуп, сәккиз йешида нахша ейтишқа башлиған. у 1959-йили йеңидин қурулған радийо ансамбилиға қатнишиш үчүн үрүмчигә әвәтилгән, әмма 1962-йили униң айали кичик балисини елип қазақистанға кәткән. улар шу йили совет иттипақида йеңи һайат башлаш үмидидә чеградин өткән 60 миңдин артуқ кишиниң ичидики икки җан иди. аблиз шакирниң айалиниң арқисидин чеградин чиқиш тәлипи хизмәт орни тәрипидин рәт қилинған һәмдә униңға «әксилъинқилабчи» дегән қалпақ кийгүзүлип әмгәк билән өзгәртишкә һөкүм қилинған. у он йил радийониң деһқанчилиқ бөлүмидә ат, кала баққан вә һарва һәйдигән. униң дәп беришичә, униң радийодики бир техник дости ишхана деризисини ечип қойуп, униңға муқамларни қойуп бәргән, у деризиниң сиртида «оғрилиқчә» аңлап, бир қанчә муқамни өгинивалған.

 1972-йили ақланғандин кейин, аблиз шакир уйғур он икки муқам музикилирини топлаш вә рәтләш хизмитигә киришкән. у муқамниң «абичәшмә» вә «мустәһзат» (қисимлирини) вә «ишрәт әңгиз» дәп атилидиған йеңи бир муқамниң қайтиланмсни байқиған. әлвәттә, у бир тәтқиқатчи сүпитидә еришкән хәлқ һөрмитидин шәксиз пәхирлинәтти, әмма у бир орунлиғучи сүпитидә хәлқ тәрипидин техиму чоңқур сөйүлгән вә һөрмәткә сазавәр болған. аблиз шакир 1980-йиллардики ғулҗа олтурушлириниң җанлиқ әзаси болуп, тәмбур вә дутарни обдан чалатти, или хәлқ нахшилирини вайиға йәткүзүп ейтатти. әмма мениң әң йақтуридиғиним йәнила муқамниң или варийанти хатириләнгән шу классик линтилири болуп, уларниң бәзилири һазир омумлашқан кәспий өлчәмдин хелила пәрқлиниду. мән униң орунлишидики «мушавирәк» нусхисини алаһидә йахши көримән, чүнки у әң қайғулуқ нахшиларни ейтқандиму, авазидики шу қәһриманлиқ роһини һәқиқий йәткүзүп берәләйтти. у һәқиқәтәнму катта сәнъәткарларниң бири иди.

ғәмдин қутулмиған меһнәтлик башим,

күндә йүз-миң һиҗранлар болди, нәйләйин.

қарари йоқ шум пәләкниң гәрдиши,

түгимәс сәвдаға салди, нәйләйин.

— мушавирәк муқами 2-дастандин

апторниң рухсти билән  ингилизчидин уйғурчиға тәрҗимә қилғучи: таһир имин