uyghur pochtisi

27-féwral

netijilik uyghur pirofésor, abdüshkür muhemmet’imn uyghur medeniyti we uyghur tarixi tetqiqat sahesidiki bösüsh xarektirlik ilmiy muwepiqiyet we bedi’i jadiyet sahesidiki chiqarliq utuqliri bilen shöhret qazan’ghan meshhur alim, talanitliq edib, töhpikar ma’aripchidur.

abdüshkür muhemmet’imin 1933-  yili9-28-küni atushning bagh’ériq kentide ziyaliy a’iliside dunyagha kelgen.   yézisida ziyaliy a’iliside tughulghan. bashlan’ghuch mektepni ürümchide, ottura mektepni qeshqerde oqup tamamlighan. 1950 – yili sabiq «shinjang»institutining til – edebiyat fakultétigha oqushqa kirgen. 1952 – yili oqush püttürüp öz mektipige oqutquchiliqqa élip qélin’ghan. 1954 – yilining axirighiche gherbiy shimal uniwérsitng marksizm – léninizm aspirantoriyside aspirantliqta oqughan. oqush püttürüp qaytip kelgendin kéyin, yene sabiq shinjang institutida, kéyinche «shinjang» uniwérsitétida oqutquchi, kutupxana xizmetchisi bolup ishligen. 1995 – yil 2 – ayning 27 – küni alemdin ötken.

abdushukur muhemmed’emin 1948 – yilidin bashlap edebiy ijadiyetke kirishken. u, izchil türde shé’ir ijadiyiti bilen shughullinip, nurghunlighan shé’irlarni, «qarliq tagh shejerisi»ge oxshash chong hejimlik dastanlarni yézip we élan qildurup, közge körün’gen sha’irlirimizning birige aylan’ghan.

uning qosh tilda yazghan uyghur xelqining XI esirdiki ikki büyük alimi namliq maqalisi 1956- yili «shinjang» inistoti ilmiy zhornilda xitayche we uyghurche élan qilin’ghan we bu sherqiy türkistandiki uyghurlar arisida « qutadghubilik« we « türkiy tillar déwani « tetqiqat sahesidiki tunji ilmiy tetqiqat idi.u mushu maqalisi sewebidin  20 yil ongchil qalpiqi kiygen.

1975- yili mijit qasim , muzepper eziz qatarliqlar bilen birliship , üch wilayet inqilabining tarixigha a’it  « shinjangda 1944-1949- yillardiki xeliq énqilabi« dégen kitapni yézip tamamlighan.emma shu yilliri xitay miqyasida élip bérilghan « istil tüzitish « herkitining tesiri bilen bu kitap neshir qilinmighan.

abdüshkür muhemmet’iminning uyghur xelqige yézip qaldurghan eserliri:

  1. »shinjangning tang dewirdiki naxsha- usul sen’iti  »

shinjang xeliq neshiryati 1980

  1. « uyghur kilasik muzikisi 12 muqam heqqide«

milletler neshiryati 1980

  1. « ruba’iyat 1″ qeshqer uyghur neshiryati 1982
  2. « uyghur pelsepe tarixigha a’it mesililer« besh parche maqaliler toplimi 

qeshqer uyghur neshiryati 1982

  1. « choghluq« shinjang xeliq neshiryati 1986
  2. « omomiy stétika« shinjang yashlar neshiryati 1985
  3. « farabi we uning pelsepe séstimisi«shinjang xeliq neshiryati 1986
  4. « qarliq taj shejerisi« shinjang yashlar – ösmürler neshiryati 1988
  5. « ruba’iyat 2″ qeshqer uyghur neshiryati 1989
  6. « qatlamliq éstitik« shinjang ünwirsiti neshiryati 1994
  7. « uyghur pepsepe tarixi« shinjang xeliq neshiryati 1997
  8. « uyghur muqam ghezinisi« shinjang xeliq neshiryati 1997
  9. « gherbiy yurt tashkémir sen’iti«shinjang xeliq neshiryati 1998
  10. « qutadghubilik xezinisi« shinjang ünwirsiti neshiryati 1999
  11. « sewdaliq te’ejjüpnamisi« shinjang xeliq neshiryati 2000
  12. « abdüshkür muhemmet’imin hékmetliri 1″shinjang xeliq neshiryati 2000 
  13. « yépek yulidiki toqquz hékmet«shinjang xeliq neshiryati 2001
  14. « uyghurlarda islam medeniyti« shinjang xeliq neshiryati 2002
  15.  »qedimki merkizi asiya »(turan tarixi)

shinjang xeliq neshiryati 2002

  1. « a’ile« shinjang ünwirsiti neshiryati 2002

buningdin sirt nurghunlighan maqaliliri her qaysi metbu’atlarda élan qilin’ghan we 30 din artuq nopuzluq kitapqa eserliri kirgüzülgen .

teyyarlighuchi: amine sedef