(doktor rébékka klawzning«uyghur pochtisi» ning 2025-yili 20-noyabirdiki échilish pa’aliyitide qilghan sözi)
bügün «uyghur pochtisi» ning yolgha qoyulush murasimigha qatnashqanliqimdin nahayiti sherep hés qilimen
yéqinqi yillardin buyan, uyghurlarning wetinidiki uyghur tilidiki taratqu we neshr buyumliri éghir hujumgha uchrimaqta. uyghurche kitablar we bashqa neshr buyumliri cheklendi we weyran qilindi,xitay tili hökümranliq qiliwatqan mektep derslikliride uyghur tili pütünley dégüdek séqip chéqirildi, uyghur tilidiki torbéketler taqiwétildi. xittaydiki uyghur tili we edebiyatigha qilin’ghan bu hujumgha qoshulup, amérika hökümitining yéqinda amérikigha jaylashqan «erkin asiya radi’osi» we «amérika awazi» qatarliq taratqulargha meblegh ajritishni toxtitish qarari uyghur tili, medeniyiti we xelqining awazini boghush üchün xizmet qilmaqta.
uyghur tili axbarati néme üchün muhim?
bashqa töhpilirige qoshulup, uyghur tilidiki neshriyat we taratqular töwendikidek halqiliq rol oynaydu:
- uyghur medeniyitining térkishsh rohini küchlendürüsh;
- chet’ellerdiki uyghurlargha uchur bérish we kimlikini saqlap qélish;
- xittay hökümranliqi astidiki uyghur xelqi toghrisida melumat birish;
- tetqiqatchilar, hoquq pa’aliyetchiliri we siyasetchiler üchün ishenchlik uchur bilen teminlesh.
men «uyghur pochtisi» ning chet’ellerdiki uyghurlar teripidin uyghurlar üchün qurulghan, intérnétni asas qilghan organ bolghanliqidin alahide hayajanlandim. intérnét til we medeniyet kimliki qatarliq mesililer bilen tebi’iy halda zich baghlan’ghan. til medeniyet uchurlirini tarqitidighan asasiy qanal bolghachqa, yerlik tillardiki intérnét menbeliri bu tilda sözligüchilerge özlirining turmush usulini namayan qilishqa we öz mesililirini ana tilida anglitishqa yol qoyush arqiliq ularni küchlendüridu. shunglashqa, intérnét bir xelqning öz kimliki we qimmet qarishini bashqilarning shekillendürüshige yol qoymay, özining medeniyet kimliki, qimmet qarishi we mesililirini özliri bayqash, yétildürüsh we ipadilishige shara’it yaritip béridu.
uyghur awazi bolmisa, biz peqet xittay hökümitining uyghurlarning kimliki toghrisidiki bayanliri bilenla qalimiz, u bayanlar bizge uyghurlarning xitay chégrasi ichide xushal-xuram yashawatqanliqini hékaye qilidu. biz buning toluq heqiqet emeslikini bilimiz. mushu sewebler tüpeylidin, «uyghur pochtisi» ning yolgha qoyulushi uyghur jem’iyiti üchün waqtida zörür we waqtida qilin’ghan töhpe hésablinidu. intérnétning yer shari xaraktérlik tarqilish yoshurun küchi yene «uyghur pochtisi» ning keng oqurmenlerge yétishini kapaletlendüridu, bu arqiliq dunyaning herqaysi jayliridiki nurghun uyghur di’aspora jem’iyetlirige yételeydu. méning héch shübhem yoqki, «uyghur pochtisi» yene alimlar we siyasetchiler üchün qimmetlik yer shari xaraktérlik menbege aylinidu.
terjime qilghuchi: tahir imin uyghuri’an
mezkur nutuqning in’glizche nusxisini uyghur pochtisi in’glizche qanilimizdin oqung.
