uyghur pochtisi, 28-dékabir
uyghurlarning meniwi anisi, uyghur milliy herikitining rehbiri, xelq’arada tonulghan insan heqliri qoghdighuchisi rabiye qadir xanim 28-dékabir amérika qoshma shtatlirining wirjiniye shitati féyirfeks shehiridiki ishxanisida, dunya mongghullar qurultiyining re’isi we jenubiy mongghuliye insan heqliri pa’aliyetchisi shi xeyming bilen körüshüp söhbetleshti.
körüshüshte sherqiy türkistandiki uyghur xelqi we jenubiy mongghuliyediki mongghul xelqi duch kéliwatqan insan heqliri weziyiti, bu ikki xelqning xelq’araliq sehnilerde öz’ara hemkarlishishining zörürlüki we muhimliqi asasliq söhbet témisi boldi.
rabiye qadir sözide sherqiy türkistandiki lagér sistémisi, mejburiy emgek, a’ile ezalirining ayriwétilishi, diniy we medeniyet miraslirining buzghunchiliqqa uchrishi, til hoquqining cheklinishi, shundaqla pilanliq tughut siyasiti qatarliq mesililerni tilgha aldi. u bu ehwallarning birleshken döletler teshkilatining «irqiy qirghinchiliqning aldini élish we jazalash ehdinamisi»de körsitilgen ölchemler bilen baghlinishliq ikenlikini bildürdi.
uyghur mesilisining ötken tarixqa tewe emes, belki nöwette dawamlishiwatqan insan heqliri kirizisi we zémin dewasi ikenlikini tekitligen rabiye qadir xelq’ar jem’iyetning diqqiti we emeliy herikitining muhimliqini alahide tilgha aldi.
dunya mongghullar qurultiyining re’isi shi xeyming sözide jenubiy mongghuliyede mongghul xelqi duch kéliwatqan til, zémin we medeniyet hoquqigha alaqidar mesililerni tonushturdi. u bu xil mesililerning rayonlar ara ortaq xaraktérge ige ikenlikini tekitlidi.
körüshüshte ikki terep insan heqliri we ikki milletning ortaq mesililirige da’ir xelq’araliq hemkarliqni kücheytish, uchur almashturush we diplomatik anglitishni dawamlashturushning zörür ikenliki toghrisida ortaq qarashqa keldi.
bu körüshüshke yaponiye uyghur birlikining re’isi, sherqiy türkistan musteqilliq herikiti pa’aliyetchisi turmuhemmet hashimmu qatniship, yaponiyede uyghur mesilisini anglitishqa da’ir pa’aliyetler we nöwettiki yaponiye–xitay munasiwiti toghrisida qisqiche melumat berdi.
dunya mongghullar qurultiyining amérikidiki wekili chichekgül körüshishte bille boldi.
