uyghur pochtisi, 25-mart
yéqinqi bir doklatta, xitay hökümitining «uyghur kishilik hoquq qurulushi» (UHRP) ning birleshken döletler teshkilatida resmiy meslihet bérish salahiyitige érishishini tosup qoyghanliqi ashkarilandi. bu ehwal b d t diki gheyriy hökümet teshkilatlirining salahiyitini békitish musapisining barghanséri siyasiyliship kétiwatqanliqigha bolghan endishilerni téximu kücheytti.
aptor allison lombardo (Allison Lombardo) «töpilik» (The Hill) gézitide élan qilghan maqaliside mundaq dep körsetti: 2026-yili 1-aydin 2-ayghiche bolghan birleshken döletler teshkilati salahiyet békitish komitétining yighinida — amérika qatnashmighan bir shara’itta — xitay «uyghur kishilik hoquq qurulushi» (UHRP) ning barliq tertip telipige uyghun bolushigha qarimay, ularning iltimasini tosup qoyghan.
shu qétimliq yighinda, xitay hökümet qurulmisi we «herbiy-puqralar bir gewdileshtürüsh» pilani bilen alaqisi barliqi ilgiri sürülgen bir qisim xitay teshkilatliri salahiyetke érishken. bularning ichide jingshi xelq’ara meslihetchilik mulazimet shirkiti (xeynen) we shenshi ayallar tenterbiye jem’iyiti qatarliq orunlar bar
doklatta yene mundaq déyildi: xitay uzundin buyan köpligen dangliq xelq’araliq teshkilatlarning b d t gha kirishige izchil qarshi turup kelgen. salahiyiti ret qilin’ghanlar arisida «qiynash qurbanliri merkizi», «döletlik ayal sotchilar jem’iyiti» we ikki partiye ortaq qollaydighan «tom lantos kishilik hoquq we adalet fondi jem’iyiti» qatarliqlar bar.
b d t ning ashkarilan’ghan xulase doklatigha asaslan’ghanda, ilgiri ret qilin’ghan az dégende sekkiz xitay gheyriy hökümet teshkilati shu qétimliq yighinda testiqlan’ghan. bu ehwal közetküchiler arisida salahiyet békitish musapisidiki «qosh ölchem» we siyasiy tesirge nisbeten endishe peyda qildi.
«uyghur kishilik hoquq qurulushi»ning ijrayiye mudiri ömer qanat, mezkur teshkilatning b d t salahiyitige érishish üchün köp yil tirishchanliq körsetkenlikini, b d t ning barliq so’allirigha tepsiliy chüshendürüsh bérip, barliq teleplerge toluq emel qilghanliqini bildürdi.
ömer qanat mundaq dédi: «teleplerge uyghun kelgen bolsaqmu, yenila qayta-qayta tosalghulargha duch kéliwatimiz. bu tosush herikiti musteqil kishilik hoquq nazaretchilikini chekleshke bolghan téximu keng kölemlik urunushlarni ekis ettüridu. biz süküt qilmaymiz.»
«uyghur pochtisi» buningdin ilgiri amérika dölet mejlisi awam palatasining xitayning b d t ni kontrol qiliwalghanliqigha a’it alahide doklat élan qilghanliqi heqqide xewer bergen idi. tehlilchilerning qarishiche, bu tereqqiyatlarb d t da musteqil teshkilatlarning pa’aliyet qilish erkinliki we salahiyiti mesilisidiki toqunushni gewdilendürmekte. bolupmu dölet ichide basturush élip baridighan hökümetlerning xelq’araliq organlar üstidin téximu chong tesir küchke ige bolushqa urunuwatqanliqi diqqet qozghimaqta.
