uyghur pochtisi, 10-féwral
nsan heqliri qanun merkizi ilan qilghan bayanatqa asaslan’ghanda, shu yer waqti 10-féwral küni, awstraliye fédératsiye sot mehkimisi awstraliye uyghurliri teripidin gholluq parche sétish shrketliridin biri bolghan Kmart shirkiti üstidin qozghitilghan qanuniy dewagha qarap chiqqan.
awstraliye tengritagh uyghur ayallar jem’iyiti Kmart shirkitining bir qisim kiyim-kéchek teminligüchilirining uyghur mejburiy emgikidin paydilan’ghanliqi toghrisida xelqni xata yéteklesh we aldash xaraktérlik qilmishlar bilen shughullan’ghan-shughullanmighanliqini éniqlash üchün munasiwetlik höjjetlerni telep qilmaqta.
igellinishche, tengritagh uyghur ayallar jem’iyitige Maurice Blackburn adwokatliq orni we nsan heqliri qanun merkizi wakaletchilik qilidiken.
ötken yili awghustta, tengritagh uyghur ayallar jem’iyiti fédératsiye sot mehkimisige iltimas sunup, Kmart shirkitini özining ikki teminligüchi shirkitining atalmish shinjang uyghur aptonom rayoni bilen bolghan alaqisi heqqide némilerni bilidighanliqini ispatlaydighan höjjetlerni tapshurushqa mejburlashni telep qilghan idi.
Kmart özini exlaqiy soda qilidighan karxana süpitide bazargha salidu. tengritagh uyghur ayallar jem’iyiti Kmart ning ikki teminligüchisige qarita exlaqiy menbe resmiyetlirini yéterlik derijide yolgha qoyghan-qoymighanliqini we shirketning bu heqtiki ammiwi bayanatlirining aldash yaki xata yéteklesh xaraktéride bolghan-bolmighanliqini békitish üchün bu höjjetlerni telep qilmaqta. bu dewa Kmart shirkiti jem’iyet telep qilghan uchurlarni bérishni qayta-qayta ret qilghandin kéyin qozghitilghan.
Kmart Australia Limited awstraliyediki zenjirsiman parche sétish talla bazarliri guruhi bolup, u Wesfarmers shirkitining Kmart Group tarmiqigha tewe. bu shirket awstraliye we yéngi zélandiye miqyasida 325 dukanni bashquridu, bash shitabi mélburnning malgraw (Mulgrave) rayonigha jaylashqan bolup, amérikidiki oxshash namdiki shrket bilen 1994-yili pütünley ayrilip ketken. Kmart shirkiti Target Australia nimu öz ichige alghan Kmart Group ning ezasidur. Kmart Group bolsa awstraliyening chong tiptiki pay kontrol shirkiti Wesfarmers ning bir tarmiqidur.
eger höjjetler Kmart ning teminlesh zenjiridiki mejburiy emgek xewpini qattiq nazaret qilmighanliqini körsitip berse, bu Kmart ning xata yéteklesh we aldash qilmishi bilen shughullinip, awstraliye istémalchilar qanunigha xilapliq qilghanliqi heqqidiki qanuniy erzge yol achidu.
bu délo awstraliye hökümiti bügünki dewrdiki qulluqqa qarshi qanunlarni kücheytish, jümlidin shirketlerdin öz teminlesh zenjiridiki zamaniwi qulluq xewpini tekshürüshni telep qilish-qilmashni heqqide muzakire élip bériwatqan mezgilde otturigha chiqqan. bu awstraliye hökümtining bu heqtiki qararigha tesr körstishi mumkin.
tengritagh uyghur ayallar jem’iyitining re’isi ramile chanishéw xanim bu heqte toxtilip mundaq dégen:
«bu qanuniy jeryan uyghur jem’iyiti üchün intayin muhim. biz Kmart tin jawab telep qiliwatimiz, shu arqiliq biz ularning öz teminlesh zenjiridiki mejburiy emgek xewpini bir terep qilish heqqide bergen wedisi bilen emeliy herikitining bir-birige uyghun kélidighan-kelmeydighanliqini bileleymiz.
Kmart we barliq shirketler xtayning uyghur mejburiy emgikidin payda almasliqqa kapaletlik qilishi kérek. xtayning uyghur xelqini türkümlep qamaqqa élishi, ziyankeshlik qilishi we mejburiy emgekke sélishi toluq ispatlan’ghan pakittur. jem’iyitimiz xtayning uyghurlargha qilghan rehimsiz mu’amilisi sewebidin a’ile ezaliridin, dostliridin we yéqinliridin ayrilip qaldi.
Kmart awstraliyelikler eng köp baridighan soda saray. eger bu shirket bu xildiki sistémiliq zulumdin qandaqtur bir shekilde payda alghan bolsa, awstraliyeliklerning buningdin chöchüp kétidighanliqigha ishinimen.»
Maurice Blackburn adwokatliq ornining bash adwokati jénnifér kanis mundaq digen:«bügünki sot awstraliye parche sétish shirketlirining teminlesh zenjirige singip kirgen uyghur mejburiy emgek xewpige qarita, ularni heqiqiy jawabkarliqqa tartish jehette tunji qétimliq tirishchanliq hésablinidu.
Kmart shirkiti awstraliye tengritagh uyghur ayallar jem’iyiti (AUTWA) ning Kmart ning uyghur mejburiy emgiki mesiliside xata yéteklesh we aldash qilmishi bilen shughullan’ghan-shughullanmighanliqini éniqlishi üchün zörür bolghan uchurlarni qolida tutup turuwatidu. 12 aydin artuq waqit ichide, Kmart jem’iyet telep qilghan höjjetlerning birinimu bérishni qayta-qayta ret qildi.
Kmart xéridarlirigha özining exlaqiy menbedin mal sétiwélishni we nsan heqlirini qoghdashni qollaydighanliqini éytidu, emma biz uning ikki teminligüchisi bilen shinjangdiki uyghur mejburiy emgikining ishlitilishi otturisida ishenchlik baghlinish barliqini bilimiz.»
nsan heqliri qanun merkizining muweqqet qanun diréktori fréya dinshaw mundaq digen: «bu délo yene awstraliyening zamaniwi qulluqqa qarshi turush qanunliridiki bezi ajizliqlarni ashkarilap berdi. zamaniwi qulluqqa chétishliq dégen gumanlar tughulghanda, shirketlerni sotqa tartish we ularni öz höjjetlirini échishqa mejburlash yüki adettiki puqralarning üstige qalmasliqi kérek idi. awstraliye shirketliri qanuniy jehettin öz teminlesh zenjiridiki mejburiy emgekni tekshürüsh we uningdin saqlinishqa mejburlinishi, eger buninggha emel qilmisa, éghir aqiwetlerge duch kélishi kérek. awstraliye yene kanada we amérika qatarliq döletlerdin ülge élip, mejburiy emgek bilen ishlepchiqirilghan mallarning dukanlirimizning jazilirigha chiqip qalmasliqi üchün, bundaq mallarni import qilishni cheklishi kérek.»
