uyghur pochtisi 17- noyabir xewiri
«maliye waqti» ((Financial Time gézitining qeyt qilishiche, sherqiy türkistanda ishlepchiqirilghan pemidur qiyami mejburiy emgekke chétishliq bolghanliqi sewebidin xelqarada küchlük eyiplinip, italiyege qilin’ghan éksport miqdari bu yil roshen töwenlenligen hemde palech halgha chüshüp qalghan, netijide, éksport qilinalmighan tonnilarche pemidur qiyami béslip qalghan.
gézitning bu heqtiki xewiride körsitilishiche, xitayning pemidur qiyamini yawropagha sétishidiki bu zor chüshüsh «shinjang» mehsulatlirigha bolghan endishilerning küchiyishi we italiyediki bir qisim shirketlerning xitay qiyamini sétip turup, mehsulat menbesini xata yazghanliqi ashkarilan’ghandin kéyin körülgen.
yillardin béri xitayning uyghurlarni mejburiy emgekke sélip, erzan yaki pütünley heqsiz ishchi süpitide qollinip ishlepchiqarghan mehsulatliri xelq’ara taratqularning diqqitini tartip kelgen bolsimu, bularning aldini élish yaki cheklesh jehettin körünerlik heriket qilindi déyish qiyin. shundaqtimu bu qétimqi éksport miqdarining chüshüshini ene shu xelq’araliq bésimning emeliy tesiri déyishke bolidu.
sétiwélish nisbiti %76 azlap ketken
«maliye waqti» ning sana’et melumatliridin neqil keltürüshiche, xitayning gherbiy yawropa döletlirige qaratqanpemidur qiyami sétish nisbiti omumiy jehettin %67 chüshken. xususen, italiyening xitaydin sétiwélish miqdari ötken yilning oxshash mezgilidiki 75 milyon dollardin bu yil 13 milyon dollargha chüshüp, jem’iy %76 azlap ketken.
pemidur sana’iti analizchilirining mölcherlishiche, yawropadiki telep zor derijide azayghandin kéyin, xitayda hazir 600 mingdin 700 ming tonnighiche sétilmighan pemidur qiyami zapisi yighilip qalghan bolup, bu zapas xitayning texminen alte ayliq éksport miqdarigha yétidiken. uningdin sirt, malni sétish qiyin bolush sewebidin, «shinjang» diki pishshiqlap ishlesh shirketliri bu yil pemidurni pishshiqlap ishlesh miqdarini yérimidin köprek azaytishqa mejbur bolghan.
pemidur qiyami ishlepchiqirishta bingtuenning alahide roli
melumki, sherqiy türkistan yéqinqi yillardin buyan pemidur yétishtürüsh we pishshiqlap ishleshni zor derijide kéngeytip, erzan bahaliq éksport mehsulatlirining merkizige aylan’ghan.
«maliye waqti» ning bildürüshiche, bu yerdiki sana’et asasliqi xitay dölet shirketliri, shundaqla rayonni bashqurushqa yardem béridighan ishlepchiqirish-qurulush bingtuenige qarashliq karxanilar teripidin qollap-quwwetlinip kelgen.
italiye déhqanlar jem’iyiti: «bu muhim birghelibe»
italiye déhqanlar jem’iyiti «Coldiretti» chet’el qiyamining erzan bahada import qilinishigha qarshi keng kölemlik teshwiqatniqanat yaydurghan bolup, ularning yerlik mehsulatlarning yérim bahasidinmu erzan xitay qiyamlirining import qilinishini toxtitishni telep qilghanliqi xewerde alahide tekitlen’gen.
xewerde yene italiyening dangliq pemidur pishshiqlap ishlesh shirkiti «Mutti» bash ijra’iye emeldari franchésko muttining qarishighimu orun bérilgen bolup, u sétish miqdaridiki bu chüshüshni «muhim bir ghelibe, nahayiti yaxshi bir signal» dep bahalighan.
bu chüshüsh italiyede bir qisim shirketlerning xitay qiyamini ishlitip turup «%100 italiye méli» dep xata marka chaplighanliqi ashkarilan’ghandin kéyin yüz bergen bolup, bu xil setchilik istémalchilarning ishenchisige ziyan salghan. mezkur ehwal, pütün yawropa boyiche pemidur teminlesh zenjirining exlaqiy we qanuniy tereplirige bolghan tekshürüshni zor derijide kücheytishke türtke bolghan.
uyghur mejburiy emgikige chétishliq pemidur qiyamliri muhim kishlik hoquq mesilisi süpitide gherb qimmet qarishidiki döletlerde qiziqish nuqtisi bolup kéliwatidu. 2021-yili amérika qoshma shtatlirimu «shinjang» diki mejburiy emgekke chétishliq pemidur qiyamlirini import qilishni chekligenlikini élan qilghanidi.
