уйғур почтиси 17- нойабир хәвири
«малийә вақти» ((Financial Time гезитиниң қәйт қилишичә, шәрқий түркистанда ишләпчиқирилған пәмидур қийами мәҗбурий әмгәккә четишлиқ болғанлиқи сәвәбидин хәлқарада күчлүк әйиплинип, италийәгә қилинған експорт миқдари бу йил рошән төвәнләнлигән һәмдә паләч һалға чүшүп қалған, нәтиҗидә, експорт қилиналмиған тонниларчә пәмидур қийами беслип қалған.
гезитниң бу һәқтики хәвиридә көрситилишичә, хитайниң пәмидур қийамини йавропаға сетишидики бу зор чүшүш «шинҗаң» мәһсулатлириға болған әндишиләрниң күчийиши вә италийәдики бир қисим ширкәтләрниң хитай қийамини сетип туруп, мәһсулат мәнбәсини хата йазғанлиқи ашкариланғандин кейин көрүлгән.
йиллардин бери хитайниң уйғурларни мәҗбурий әмгәккә селип, әрзан йаки пүтүнләй һәқсиз ишчи сүпитидә қоллинип ишләпчиқарған мәһсулатлири хәлқъара таратқуларниң диққитини тартип кәлгән болсиму, буларниң алдини елиш йаки чәкләш җәһәттин көрүнәрлик һәрикәт қилинди дейиш қийин. шундақтиму бу қетимқи експорт миқдариниң чүшүшини әнә шу хәлқъаралиқ бесимниң әмәлий тәсири дейишкә болиду.
сетивелиш нисбити %76 азлап кәткән
«малийә вақти» ниң санаъәт мәлуматлиридин нәқил кәлтүрүшичә, хитайниң ғәрбий йавропа дөләтлиригә қаратқанпәмидур қийами сетиш нисбити омумий җәһәттин %67 чүшкән. хусусән, италийәниң хитайдин сетивелиш миқдари өткән йилниң охшаш мәзгилидики 75 милйон доллардин бу йил 13 милйон долларға чүшүп, җәмъий %76 азлап кәткән.
пәмидур санаъити анализчилириниң мөлчәрлишичә, йавропадики тәләп зор дәриҗидә азайғандин кейин, хитайда һазир 600 миңдин 700 миң тонниғичә сетилмиған пәмидур қийами записи йиғилип қалған болуп, бу запас хитайниң тәхминән алтә айлиқ експорт миқдариға йетидикән. униңдин сирт, мални сетиш қийин болуш сәвәбидин, «шинҗаң» дики пишшиқлап ишләш ширкәтлири бу йил пәмидурни пишшиқлап ишләш миқдарини йеримидин көпрәк азайтишқа мәҗбур болған.
пәмидур қийами ишләпчиқиришта биңтуәнниң алаһидә роли
мәлумки, шәрқий түркистан йеқинқи йиллардин буйан пәмидур йетиштүрүш вә пишшиқлап ишләшни зор дәриҗидә кеңәйтип, әрзан баһалиқ експорт мәһсулатлириниң мәркизигә айланған.
«малийә вақти» ниң билдүрүшичә, бу йәрдики санаъәт асаслиқи хитай дөләт ширкәтлири, шундақла районни башқурушқа йардәм беридиған ишләпчиқириш-қурулуш биңтуәнигә қарашлиқ карханилар тәрипидин қоллап-қуввәтлинип кәлгән.
италийә деһқанлар җәмъийити: «бу муһим бирғәлибә»
италийә деһқанлар җәмъийити «Coldiretti» чәтъәл қийаминиң әрзан баһада импорт қилинишиға қарши кәң көләмлик тәшвиқатниқанат йайдурған болуп, уларниң йәрлик мәһсулатларниң йерим баһасидинму әрзан хитай қийамлириниң импорт қилинишини тохтитишни тәләп қилғанлиқи хәвәрдә алаһидә тәкитләнгән.
хәвәрдә йәнә италийәниң даңлиқ пәмидур пишшиқлап ишләш ширкити «Mutti» баш иҗраъийә әмәлдари франческо муттиниң қаришиғиму орун берилгән болуп, у сетиш миқдаридики бу чүшүшни «муһим бир ғәлибә, наһайити йахши бир сигнал» дәп баһалиған.
бу чүшүш италийәдә бир қисим ширкәтләрниң хитай қийамини ишлитип туруп «%100 италийә мели» дәп хата марка чаплиғанлиқи ашкариланғандин кейин йүз бәргән болуп, бу хил сәтчилик истемалчиларниң ишәнчисигә зийан салған. мәзкур әһвал, пүтүн йавропа бойичә пәмидур тәминләш зәнҗириниң әхлақий вә қануний тәрәплиригә болған тәкшүрүшни зор дәриҗидә күчәйтишкә түрткә болған.
уйғур мәҗбурий әмгикигә четишлиқ пәмидур қийамлири муһим кишлик һоқуқ мәсилиси сүпитидә ғәрб қиммәт қаришидики дөләтләрдә қизиқиш нуқтиси болуп келиватиду. 2021-йили америка қошма штатлириму «шинҗаң» дики мәҗбурий әмгәккә четишлиқ пәмидур қийамлирини импорт қилишни чәклигәнликини елан қилғаниди.
