muqam tetqiqatigha zor töhpe qoshqan sen’etkar abliz shakir 1939-yili ghuljida tughulghan bolup, bügün ürümchide 86 yéshida alemdin ötken. uning wapati uyghur milliy sen’iti sahesidiki zor yoqitish hésablinidu.
5-noyabir, uyghur pochtisi
merhum abliz shakir uyghur muqamliri we xelq naxshilirini qoghdash we rawajlandurushqa zor töhpilerni qoshqan, bolupmu u ghulja xelq naxshilirini retlesh we yoqilish girdabigha bérip qalghan muqam böleklirini eslige keltürüshte muhim rol oynighan.
muqam töhpikari, muzika ustazi abliz shakir 1939-yili 4-ayning 10-küni ghuljida tughulghan. u hayatida «bayat we chebiyat», «ruxsar muqami» qatarliq muqamlarni eng deslep orunlighan ustazlarning biri bolup qalghan, shundaqla, onlighan ghulja xelq naxshilirini retlesh we ijad qilish bilen shughullan’ghan. u tembur, dutar qatarliq sazlarni wayigha yetküzüp orunlaydu.
abliz shakir mungluq we chirayliq awazi bilenla emes, xosh pé’il mijezi we ata süpet chirayi bilen uyghurlarning bügünki zaman xelq muzikisining janliq wekili bolup qalghan.
u 1976-yili bashlan’ghan muqam retlesh xizmitige aktip qatnashqan bolup, hüsenjan jami, ebeydulla turdi, ghiyasidin barat qatarliq meshhur sen’etkarlar bilen birlikte muqam muzikilirini toplash, retlesh we ölchemleshtürüsh xizmitige asas salghan.
1980-yili aptonom rayonluq medeniyet nazariti qarmiqida muqam tetqiqat ishxanisi qurulghanda, abliz shakir, zikri elpetta, ömer imin, ömer’axun aka qatarliq muqamshunaslar bilen birlikte, yoqilip ketken yaki kem bolghan muqam ahanglirini tépish we toluqlashqa küch chiqarghan. uning töhpisi bilen, turdi’axun aka qaldurup ketken 245 ahanggha yene 45 ahang qoshulup, jem’iy 290 muqam ahangi retlep chiqilghan.
abliz shakirning wapati peqet bir sen’etkarning yoqilishila emes, belki ustazning hayati we pa’aliyetliri uyghur xelq muqamlirining medeniy miraslirini saqlap qélish yolidiki testiqnamisi bolup qalghan. u ghulja xelq naxshilirini retlesh bilen bille yene ijadiyet bilen shughullinip, muhebbet, yurt, xelq, adalet, dostluq we tebi’etke bolghan söygü témiliridiki naxshilarni orunlap, uyghur medeniyitining erkin we yarqin ipadilinishining nemunilik wastichisi bolghan.
uning «dawandin ashqanlar», «erzim bar», «qedirleymen séni janan», «derding yaman» dégen naxshiliri intérnétta uchraydu.
uyghur ziyalisi, uyghur pirozhékt fondi re’isi erkin sidiq mundaq dédi: men bu akimizning wapatigha chongqur teziye bildürimen we uni qattiq séghinish ichide esleymen.
wérjiniyede yashaydighan, ghuljiliq doktur abdurahman ablimit mundaq dégen: «pshqedem sen’etkarlirimizning hayati tolimu menilik ötti, ular menggü el bilen yashidi. ustaz abliz shakirning wapati uyghurlar üchün zor yoqotush. u sen’et sahesidiki chong bir tüwrük idi. abliz shakir aka tolimu talantliq idi. uning awazi yangraq, yéqimliq idi, temburni wayagha yetküzüp chalatti…»
yiqinqi yillardin buyan, uyghur xelqi yaxshi körgen, ataqliq naxshichi, muzikantlardin abliz shakir akining yiqin dostliri, zamandishliridin ghiyasidin barat, ebeydulla turdi, ablikim abdulla, seydulla toxti, musajan rozi, hüsenjan jami, nurmuhemmet tursun qatarliq dangliq kishiler, arqa-arqidin alemdin ötti, ular öz hayatida ajayip-ésil, yéqimliq naxshilar yaratip, xelqning qelbidin chongqur orun alghan idi!
abliz shakirning orunlishda, sigah muqami
eslep:
teyyarlighuchi: tahir imin
