uyghur pochtisi, 3-féwral
tayir imin
xitay xelq torining xewer qilishiche, qeshqer-özbékistan tashkent xelq’ara yoluchi tiransport awiyatsiye liniyeside yoluchi toshush bashlan’ghan.
qeshqer awiyatsiye-soda awiyatsiye mulazimet cheklik mes’uliyet shirkiti féyshyang (FLYONE ASIA) awiyatsiye shirkiti bilen birlikte uchush wezipisini ijra qilidighan bolup, her heptide bir qétim bérish-kélish nöwetchi ayropilani uchush pilanlan’ghan.
qeshqer ottura asiyadiki muhim sheherlerdin biri bolup, tarixta türkiy xelqlerning siyasiy, medeniyet merkezliridin biri bolghan, mutleq köp sanliq ahalisi uyghurdur. qeshqer tarixta qaraxaniylar xanliqining paytexti bolghan we dangliq tilshunas mehmud kashgherining yurtidur.qeshqer tarixta yene ottura asyaning ilim-meripet sahesdiki muhimliqi bilen sani buxara, yeni ikkinchi buxara depmu atalghan.
2025-yil 6-ayning 1-küni «xitay-özbékistan öz’ara wiza kechürüm qilish kélishimi» resmiy küchke ige bolghan bolup, ikki döletning küchke ige adettiki pasporti bar puqralirining bir qétimda toxtash waqti 30 kündin éship ketmeslik, her 180 künde jem’iy toxtash waqti 90 kündin éship ketmesliktek wizisiz chégradin kirish siyasiti yolgha qoyulghan.
nöwettiki jughrapiyelik muhitta, qeshqer atalmish «junggo shinjang» bilen ottura asiya rayonini tutashturidighan muhim hawa boshluq tügüni bolup, qeshqerdiki uyghurlar bilen tashkenttiki özbékler ortaq tilda — türkiy tillarning qarluq shiwiside sözleydu we rawan alaqe qilalaydu.
emma uyghurlarning pasport alalmasliq mesilisi kimning bu liniyedin behrimen bolidighanliqi heqqide so’al peyda qilmaqta. «uyghur taymiz»ning ötken ayda ilan qilghan «bir uyghur ayal xitayning uyghurlargha qaratqan pasport cheklimisini pash qildi»namliq xewirige asaslan’ghanda, xitay da’iriliri uyghurlargha qarita yenila intayin qattiq pasport cheklimisini dawamlashturmaqta. uyghurlarning chet’elge chiqishi üchün nurghun müshkül shertler qoyulghan bolup, buning ichide «a’ilisidin héchqandaq kishi siyasiy sewebtin türmige kirmigen bolushi» dégen shert eng asasliq tosalghularning biridur.
bu xil weziyette, qeshqerdin tashkentke uchidighan bu liniye emeliyette uyghurlar üchün emes, belki asasliq jehettin özbék sodigerlirini jelp qilish hemde özbékistan bilen soda munasiwiti bar xitay neslidin bolghan sodigerlerge xizmet qilish üchün échilghanliqi melum.
ottura asiyadiki türkiy jumhuriyetler musteqilliqqe érishkendin kéyin, xitay hökümiti ottura asiyadiki türkiy döletlerning uyghurlarning musteqilliq we kishilik hoquq pa’aliyetlirini qollimasliqi hemde cheklishi üchün, bu döletlerni eza qilghan «shangxey hemkarliq teshkilati»ni qurghan we uyghurlarni nishan qilghan atalmish «üch xil küchke qarshi turush»ni mezkur teshkilatning qanuniy ramkisigha kirgüzgen.
yéqinqi yillarda xitay ottura asiya döletlirini öz menpe’etige baghlash üchün, «ottura asiya besh döliti we xitay» munasiwet ramkisini imzalap; ottura asiya we xitay taratqu munbiri, ottura asiya we xitay soda munbiri, ottura asiya we xitay qanun munbiri qatarliq hemkarliq sehnilirini qurup, ottura asiyani tesir da’irisige élish pilani boyiche heriket qilmaqta.
muheriri: abduweli ayup
neshr hoquqi uyghur pochtisgha mensup, köchürüp ilan qilish üchün ruxset sorang, maqale menbesni eskerting.
