уйғур почтиси
тәййарлиғучи: тайир имин
27-феврал
«изаһат: мәзкур тәрҗимә- америкдики чоң тәтқиқат орунлиридин бири болған велсон тәтқиқат мәркизи росйә тәрипидин илан қилған мәнбәләр асасида тәййарлиған (1949-йили 27-ийун сталин билән җуңго коммунистик партийәси (җ к п) вәкилләр өмикиниң сөһбәт хатириси)намлиқ һүҗҗәтниң, сталин билән хтай компартийәси вәкиллири оттурсда музакирә қилинған 12 темида сөһбәтниң 5-темиси йәни шәрқи түркстанни бесвилиш һәққидики сөһбитиниң әйнән тәрҗимиси болуп, бу уйғур тилида тунҗи қетим илан қилиниши болуп һесаблиниду. сталин сөзидә: « шнҗаңни шғал қилишни кичиктүрүшкә болмайду» (About Xinjiang. Cde. Stalin said that one should not put off occupation of Xinjiang)дигән болуп, ингилиз тилидики тәрҗимисдә « бесивилиш, шғал қилиш» мәнисдики ( occupation ) сөзини шләткән. бу росйә архплирида сақланған мәзкур һүҗҗәт хтайниң шәрқи түркстанни бесвалғанлиқиниң күчлүк дәлил-спатлириниң биридур. хтай һөкүмити дөләт ахбаратлирида, 1949-йили 26-ейундин 14-авғустқичә лйушавчи башчилиқидики хтай компартийәси вәкиллири билән сталин оттурсдики көрүшүшни вә униңда аталмиш шнҗаң мәслисни сөзләшкәнликини етирап қилиду. хтай компартийси тарих тор бекитидә: « сталин шнҗаңға әскәр киргүзүшни кичиктүрмәсликни, болмиса әнгилийәниң арилишш мумкинчиликни тилға алди»дәп,«шғал» сөзи орниға, «әскәр киргүзүш»дәп өзгәрткән вә буни ашкара етирап қилған.(在解放新疆问题上，斯大林认为中共不应拖延进军时间，否则会引起英国人的干涉。) бу һүҗҗәт ингилизчә вә росчә болуп, хәлқъарада шлитишкә болиду.бу һүҗҗәт мәнбәси, рәсмлири төвәндә қошуп бирилди.»
велсон илан қилған һүҗҗәт беши:
1949-йили 27-ийун сталин билән җуңго коммунистик партийәси (җ к п) вәкилләр өмикиниң сөһбәт хатириси
нәқил: «сталин билән җ к п вәкилләр өмикиниң сөһбәт хатириси», 1949-йили 27-ийун, вилсон мәркизи рәқәмлик архипи, APRF: F. 45, Op. 1, D. 329, Ll. 1-7. андрей ледовиский, раъиса мировитскайа вә владимир мийасниковлар тәрипидин «совет-җуңго мунасивәтлири» (Sovetsko-Kitaiskie Otnosheniia) намлиқ әсәрниң 5-том, 2-китабида қайта бесилған (1946-йилидин 1950-йили февралғичә; москва: Pamiatniki Istoricheskoi Mysli, 2005-йили), 148-151-бәтләр. сергей радченко тәрипидин тәрҗимә қилинған. https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/113380
қисқичә мәзмуни: сталин вә җ к п вәкилләр өмики совет иттипақиниң җуңгоға беридиған қәрзи, совет иттипақиниң җуңгоға әвәтидиған мутәхәссислири, шинҗаңни ишғал қилиш вә җуңго деңиз армийә филоти қатарлиқ мәсилиләрни музакирә қилған.
әсли тили: русчә мәзмуни: инглизчә тәрҗимиси (вилсон мәркизи рәқәмлик архипи)
йолдаш в. м. молотовниң шәхсий көрүшигә: и. в. сталинниң җ к п мәркизи комитети вәкилләр өмики билән совет иттипақиниң җуңгоға беридиған кридет қәрзи, совет мутәхәссислирини җуңгоға әвәтиш мумкинчилики вә совет иттипақиниң җуңгоға көрситидиған башқа йардәмлири тоғрисидики сөһбәт хатириси.
көрүшүш 27-ийун саъәт 23:00 дин 24:00 гичә давамлашти.
көрүшүшкә қатнашқучилар: йолдашлар [вйачеслав] молотов, [геъорги] маленков, [анастас] микойан; лйу шавчи — җ к п мәркизи комитетиниң секретари; гав гаң — җ к п мәркизи комитети сийасий бийуросиниң әзаси, шундақла мәркизи комитет бийуросиниң секретари вә манҗурийә һөкүмитиниң рәъиси; ваң җйашйаң — җ к п мәркизи комитетиниң әзаси; карский (ши җе) — тәрҗиман; вә и. в. ковалев.
өзъара саламлишиш вә вәкилләр өмики билән қол елишип көрүшкәндин кейин, йолдаш сталин йолдаш мав зедуңниң саламәтликини сориди.
йолдаш лйу шавчи йолдаш сталинниң мав зедуңға көңүл бөлгәнликигә рәһмәт ейтти вә йолдаш мав зедуңниң хетини тапшурди. хәттә йолдаш сталинниң совет иттипақи тәрипидин җуңгоға көрситилгән зор йардәмләргә болған миннәтдарлиқи ипадиләнгән һәмдә йолдаш сталинниң вәкилләр өмикини қобул қилиши өтүнүлгән иди.
шуниңдин кейин, йолдаш сталин вәкилләр өмики тәрипидин оттуриға қойулған мәсилиләрни музакирә қилишқа көчти.
……
5. шинҗаң мәсилиси тоғрисида. йолдаш сталин шинҗаңни ишғал қилишни кечиктүрмәслик керәкликини, кечиктүрүш әнглийәликләрниң шинҗаң ишлириға арилишивелишиға сәвәб болуши мумкинликини оттуриға қойди. улар ( әнглийәликләр) мусулманларни, җүмлидин һиндистан мусулманлириниму сәпәрвәр қилип, коммунистларға қарши ички урушни давамлаштуруши мумкин; бу болса көңүлсиз әһвалдур, чүнки шинҗаңда җуңго җиддий еһтийаҗлиқ болған мол нефит вә пахта байлиқи бар.
шинҗаңдики хитай нопуси 5 пирсәнттин ашмайду. шинҗаңни қолға киргүзгәндин кейин, бу ғайәт зор һәм бай районни әтраплиқ тәрәққий қилдуруш вә җуңгониң чегра мудапиъәсини күчәйтиш мәқситидә, хитай нопусини көчүрүп келиш арқилиқ уларниң нисбитини 30 пирсәнткә йәткүзүш лазим.
омумән қилип ейтқанда, җуңгониң мудапиъә күчини ашуруш мәнпәъәти үчүн, барлиқ чегра районлирини хитай нопуси билән толдуруш зөрүр.
йолдаш сталин йәнә мундақ деди: «силәр ма буфаңниң күчини зийадә көптүрвитиепсләр. униң атлиқ әскәрлири бар, әмма уларни зәмбирәк билән асанла мәғлуп қилғили болиду. әгәр халисаңлар, биз силәргә 40 данә қирғучи айропилан беримиз, бу айропиланлар шу атлиқ әскәрләрни наһайити тезла тармар қилишқа вә чечиветишкә йардәм бериду».
