uyghur pochtisining axbaratchiliq qa’idiliri

«uyghur pochtisi»ning ghayisi axbaratchiliqning aliy ölchemlirige qattiq ri’aye qilishta ipadilinidu. «uyghur pochtisi»ning barliq axbarat xadimliri töwendiki qa’idiler, kespiy we exlaqiy ölchemlerni bilishi we ri’aye qilishi telep qilinidu.

xewer ishlesh qa’idiliri

mezmun da’irisi: uyghurlarning ana wetini we di’asporasi heqqidiki muhim xewerler, ishlar, uyghurlarning hoquqi we xelq’ara inkaslar, medeniyet, siyaset we iqtisad heqqidiki yéngi uchurlar we qerellik analizlar élan qilinidu.

xewer we obzor  bölümlirining ayrim meshghulat qilish qa’idisi:

«uyghur pochtisi»da obzor bölümi bilen xewerler bölümi ayrim meshghulat qilidu:

• obzor bölümi bash maqale, obzor, xet-chek, eslime, chaqiriq we tewsiye mezmunlirigha mes’ul bolidu, hemde memuriyetning mezmun stratigiyesige egishidu.
• xewerler bölümi pütünley musteqil bolup, bash muherrir xewer bölüm stratigiyesni békitish , xewerlerni tallash, qarar qilish, tehrirlesh, bikar qilish yaki öchürüsh, xewerler heqqide chüshenche birish, shundaqla élan qilin’ghandin kéyinki tüzitish xizmetlirini élip baridu.

xewer yazghuchilar:

muxbirlar kespiy bilim, terbiyelesh we tejribege ige bolghan, uyghur tili we qa’idisini yaxshi bilidighan, axbaratchiliq pirinsiplirigha egishidighan, rastchil bolghan, kishilerni heqiqettin xewerdar qilishni yaxshi köridighan kishilerdur.

muxbirlar we ‍obzorchilar «uyghur pochtisi» mudiriyiti arqiliq teklip qilinidu. «uyghur pochtisi» fondigha érishmigen muddette pida’iylarning heqsz emgikige tayinidu.

«uyghur pochtisi» xadimlirining ikki türlük rohi keskin we éniq bolidu:

1. jesurluq: «uyghur pochtisi» muxbirliri jesur we qeyser kishiler bolup, ular saxta uchur, yalghan xewerler, pikir zorawanliqi we qatmalliq bilen tolghan dunyada, kishilerge heqiqetni tekshürüp, pakitlarni toplap, rastni éniqlap sunidu. heqiqetni yoshuridighan mustebitlik, diktaturluq, tehdit, suyiqest we mékirlerge qorqmastin yüzlinidu.
2. pakit tekshürüsh: «uyghur pochtisi» xitay hökümitining höjjet we teshwiqatlirini pash qilish, reddiye qayturush, höjjetleshtürüsh üchün uni ammigha sunidu we qarshi ispat we delillerni teminleshke tirishidu.

xewer ishlesh xizmet tertipi:

xewerler «uyghur pochtisi»ning xewer ishlesh xizmet tertipi boyiche yézilidu.

xewer qélipi: xewerler «uyghur pochtisi»ning ölchemlik xewer qélipigha asasiy jehettin egishidu.

chinliq we toghriliq: «uyghur pochtisi»ning xewer-programmiliri weqe-hadisilerni eynen bayan qilish, choqum toghra, obyéktip we pakitlargha uyghun hem biterep bolushi kérek.

toghriliqni ishqa ashurush üchün tehrirlik we menbe tekshürüsh tüzümi yolgha qoyulidu:

• menbe: «uyghur pochtisi» her qandaq delillenmigen, menbesi éniq we ishenchlik bolmighan uchurlarni ishletmesliki, chong weqeler üchün ikkidin artuq ishenchlik menbe ishlitishi lazim.
• «uyghur pochtisi» ishletken, qisturghan her qandaq tashqi menbe, jümlidin bashqa axbarat wasitiliri, tetqiqat orunliri, hökümet organliri, teshkilat, shexslerning söz-bayanlirini esli menbesige krédit bérishi (étirap qilip tilgha élishi), menbesini ulanma arqiliq qoshup bérishi lazim. bashqilarning maqale-eserlirini ruxsetsiz halda eynen köchürüshke bolmaydu. ruxset alghanda, toluq eskertish bérish lazim. jiddiy xewerlerde, menbe özining eskertilishini xalimisa, buni maqalide tilgha élish lazim we menbening béxeterlikini alaqidar qanun asasda qoghdishi lazim. menbeni ashkarilashqa bolmighanda, menbeni «uyghur pochtisi arxipi»**da höjjet sheklide saqlash telep qilinidu.
• tengpungluq: uyghurlar ichidiki di’aspora mesililirige choqum her ikki tereptin pikirlerni qisturush lazim.
• neshr hoquqi: «uyghur pochtisi» ruxsetsiz maqale-eserlerni, süretlerni ruxsetsiz köchürmeydu. eserlerning neshr hoquqigha ri’aye qilidu.
• «uyghur pochtisi» asasliqi töwendiki menbelerdiki süretlerni ishlitidu:
  1. «uyghur pochtisi» süretler toplimi
  2. ishlitilishi biwasite ruxset qilin’ghan süretler
  3. uyghurlar tarqatqan süretler (ruxset sorash, eskertish yaki özige ewetip bérish)
  4. ijtima’iy ammiwi (heqsiz) sahediki eserler (Public Domain)
  5. mexsus neshr hoquqi bolmighan süretler toplimi

til ishlitish qa’idiliri

uyghur ana tilining léksika, grammatika we stilistika qa’idilirige ri’aye qilinidu. yéngi sözler meslihet arqiliq békitilidu. yéngi sözler bügünki, klassik we qedimki uyghurche söz tomuri asasida yasilidu yaki qérindash tillarning sap sözlükidin qobul qilinidu.

obzor, muhakimiler we ammidin kelgen xet-chekler

«uyghur pochtisi» xewer-obzorliri (qisqa xewerlerdin bashqa)da muxbir we qelem igisining ismi qoshulidu. xewer astida qisqiche tonushturulidu. tekliplik obzor-maqalilerning axirida, ular otturigha qoyghan köz-qarashlarning «uyghur pochtisi»gha wekillik qilmaydighanliqini éniq izahlash kérek. ularning eserlirini tehrirlesh, élan qilish-qilmasliq hoquqi «uyghur pochtisi»da bolidu.

obzor sehipisi «uyghur pochtisi» teripidin keng jama’etchilikke ortaq échilghan bolup, uyghurlargha ortaq témilarda süpetlik muhakime, tenqid, maqalilargha ochuqtur. «uyghur pochtisi» uchur we axbarat erkinliki, söz erkinliki, barawerlik qatarliq démokratik pirinsiplargha ri’aye qilip, uyghur di’asporasi ichidiki köp xil, oxshimighan awazlarni barawer eks ettürüsh we sehne bérishke tirishchanliq qilidu.

obzorlar éniq muddi’a, qimmet qarash, uyghurlargha muhim bolghan mesililerde yéngi, toghra, özgiche pikirlerni teminligen bolushi, pakit we asasliri, menbeliri ishenchlik bolushi, kölimi bir bettin besh betkiche bolushi, imla we til qa’idilirige ri’aye qilghan bolushi, ishletken uchurlarning pakiti teminlen’gen bolushi lazim.

obzorlar shexsiy hoquq, din, irq, jinis mesililirige chétilmasliqi, dexli qilmasliqi lazim.

teshkilat awazi: bayanat we pikirlerni élan qilish prinsipi

«uyghur pochtisi» mexsus «teshkilat awazi» sehipisi arqiliq, oxshimighan teshkilatlarning bayanat we pikirlirini élan qilip, köp xil awazni eks ettürüshke kapaletlik qilidu.

bu sehipide élan qilin’ghan mezmunlar töwendiki asaslar boyiche béjirilidu:

• mezmun igidarliqi: élan qilin’ghan bayanat we pikirler shu teshkilatning özige tewe bolup, uyghur pochtisining meydanini bildürmeydu.
• asasiy meqset: bu arqiliq, teshkilatlarning meydani we awazini ammigha bildürüsh hemde tarixiy xatire qaldurush meqset qilinidu.
• eskertish we éniqliq: élan qilin’ghan her bir pikir yaki bayanatning esli menbesi, ulinishi, teshkilat nami we élan qilin’ghan waqti éniq körsitilidu.
• qoshulidighan eskertish :eskertish: «uyghur pochtisi» mexsus «teshkilat awazi» sehipisi arqiliq, oxshimighan teshkilatlarning bayanat we pikirlirini élan qilip, köp xil awazni eks ettürüshke kapaletlik qilidu. bu arqiliq, teshkilatlarning meydani we awazini ammigha bildürüsh hemde tarixiy xatire qaldurush meqset qilinidu.élan qilin’ghan bayanat we pikirler shu teshkilatning özige tewe bolup, uyghur pochtisining meydanini bildürmeydu.

munasiwiti:

bu sehipidiki mezmunlar uyghur pochtisining tehririyet musteqilliqigha tesir körsetmeydu.

xataliqni tüzitish:

«uyghur pochtisi»diki her qandaq shexs xewer -eserlerde xataliq sadir qilghan bolsa, uni étirap qilishi, tüzitishi we tüzetme élani bérishi, oxshash xataliqning qayta sadir bolushining aldini élishi lazim.

«uyghur pochtisi»ning bash maqalisi

«uyghur pochtisi» muhim weqeler toghrisida, xelq’araliq ölchem boyiche, organ meydanini ipadilesh we oqurmenlerni yétekleshni meqset qilghan bash maqale élan qilidu, bash maqale mexsus tehrirat hey’iti (Editorial Board) teripidin yézilidu. bash maqale tehrirat hey’itide üchtin beshkiche kishi bolidu.

menpe’et toqunushi we ashkara bolush qa’idisi

«uyghur pochtisi» özining maliye, adem küchi menbesi heqqide ashkara bolush pirinsipigha egishidu we qerellik halda ammigha uchur teminleydu.

«uyghur pochtisi» siyasiy yaki diniy teshkilat emes, musteqil axbarat orgini. «uyghur pochtisi» bir siyasiy partiye-teshkilat, siyasetchilerning meydanini yene birige qarshi teshwiq qilmaydu.

• «uyghur pochtisi»ning mexsus xewerchilik bilen shughullinidighan xizmetchi we pida’iyliri siyasiy teshkilatlarda wezipe élishigha bolmaydu. tetqiqat, medeniyet, ijtima’iy organlar buninggha tesir körsetmeydu.
• «uyghur pochtisi»ning qurghuchisini öz ichige alghan memuriy xadimlar yüksek halda bitereplik telep qilidighan xewerchilik xizmiti bilen shughullinishqa bolmaydu. emma bashqa her qandaq üchinchi terepke oxshash shertlerge uyghun halda, terjime yaki obzor yézish we yollashqa bolidu.
• «uyghur pochtisi» xadimliri özini siyasiy organ wekili süpitide körsetmesliki kérek. «uyghur pochtisi»gha wekillik qilghuchilar kespiy, ishenchlik heriket qilishi lazim.
• «uyghur pochtisi» muherrir, xadimliri her qandaq dölet we hökümetler bilen bolghan iqtisadiy, siyasiy alaqisini «uyghur pochtisi»gha ashkarilishi lazim. döletlerning «uyghur pochtisi»ning axbaratchiliq pirinsiplirigha tesir körsitish boshluqi qaldurmasliq lazim.
• muxbirlar özining menpe’iti, iqtisadiy chétishliqi ziddiyetlik témilarda eser yézishtin saqlinishi lazim.
• eger muxbir, obzorchilarning alaqidar téma we yazmida bitereplik qilish éhtimali bolsa, chétishliq bolsa, uni ashkarilash lazim.
• «uyghur pochtisi»ning xewer-programmilirigha tesir körsitish éhtimalliqi bolghan her qandaq xewer obyékti bolghan shexs, organ we teshkilattin sogha-salam qobul qilmasliqi kérek.
• «uyghur pochtisi» muxbir we tehrirat bölüm ezaliri ijtima’iy ziddiyetlerge arilishishtin saqlinishi lazim. her qandaq shexs, teshkilat we hökümetke qaritilghan hujum, öchmenlik, jédel-majira, bir tereplime teshwiqat we yaki haqaretlerdin xaliy bolushi kérek.

teyyarlan’ghan waqti: 2025-yili, 2-öktebir teyyarlighuchi: tahir imin uyghuri’an tüzütüp békitküchi: «uyghur pochtisi» meslihetchiler komitéti