uyghur pochtisi, 28-dékabir

2025-yili 24-dékabir, en’gliyediki shéffild uniwérsitétining oqutquchisi, doktor dawid tobin (David Tobin) ning rehberlikide, dunyaning herqaysi jayliridiki musteqil tetqiqatchilarni bir yerge jem qilghan xelq’araliq tenqidiy xitay tetqiqati tori (INCCS) özining yéngi tor bétini resmiy élan qildi. bu supa xitayning siyasiy, ijtima’iy we dunyawi tesirige alaqidar mesililerde ilmiy tetqiqat bilen siyaset otturisida köwrük bolushni nishan qilghan bolup, uyghur irqiy qirghinchiliqi we chégra halqighan basturush tetqiqatini asas qilghan yéngi bir ilmiy supa hésablinidu.

xelq’araliq tenqidiy xitay tetqiqati torining bu tor békitide, xitayning chégra halqighan bésimi, uyghur diyasporasi we xitayning diniy siyasetlirige a’it muhim tetqiqatliri orun alghan. doktor dawid tobin X supisida: «siyaset belgiligüchiler we taratqular xitay siyasitini chüshinish üchün musteqil tetqiqatlargha éhtiyajliq, xelq’araliq tenqidiy xitay tetqiqati tori del mushu qiyin so’allargha jawab béridu» dep körsetti. dangliq tetqiqatchi adryan zénz (Adrian Zenz) mu bu torning ezasi bolghanliqidin pexirlinidighanliqini bildürdi.

bu supining yadroluq mezmunliri ichide dawid tobin we nur’ala élima birlikte yazghan «chégra halqighan bésimning aldini élish: uyghur diyasporasi» namliq tetqiqat alahide diqqet qozghighan. shundaqla, xuyzu  musulmanlirining meschitlirini «xitaylashturush» qa da’ir muhim doklatlarmu élan qilin’ghan.

bu torning qurulushi xitayning dunyawi teshwiqatigha we qutuplashqan siyasiy talash-tartishlargha ilmiy jawab qayturushtiki muhim bir burulush nuqtisi hésablinidu. bolupmu uyghur mesilisini peqet bir kishilik hoquq mesilisila süpitidila emes, belki xelq’araliq siyasiy bésim we bixeterlik tetqiqatining muhim bir qismi süpitide pakitliq asas bilen otturigha qoyushta zor ehmiyetke ige.

teyyarlighuchi: tayir imin uyghuri’an

bu maqalining in’gilizchisni uyghur taymizdin oqung