уйғур почтиси, 29-йанвар
хитай пуқраси гуән хең дәрһал қойуп берилмәйду, чүнки америка дөләт хәвпсизлик министирлиқи әрз қилиш һоқуқини сақлап қалғанлиқини билдүрди. федератсийә көчмәнләр сотчиси чаршәнбә күни хитайниң уйғурларни зор көләмлик тутқун қилиш вә назарәт қилиш қилмишлирини мәхпий синға елиш үчүн зор хәтәргә тәвәккүл қилған бир хитай өктичисигә сийасий панаһлиқ бәрди.
38 йашлиқ гуән хең өткән йили авғустта нийуйорк штатиниң шималида тутқун қилинған болуп, қоллиғучилири униң хитайға қайтурулушидин әнсиригәнликини билдүрүп түрлүк паъалийәтләрни елип барған; инсан һәқлири паъалийәтчилири униң хитайға қайтурулса чоқум зийанкәшликкә учрайдиғанлиқидин агаһландурған. инсан һәқлири қоғдиғучилири, «вал стрет журнили» (The Wall Street Journal) тәһрират бөлүминиң күчлүк наразилиқидин кейин, трамп һөкүмити уни хитайға әмәс, бәлки угандаға депорт қилишқа урунған. андин декабирниң ахирида, һөкүмәт бу тәлипидин ваз кәчкән болсиму, әмма гуән әпәнди көчмәнләр тутуп туруш орниға қамалған.
сотчи чарлес м. осландер гуән әпәндиниң бәргән гуаһлиқ сөзини «ишәнчлик вә һәқиқәткә уйғур» дәп баһалиди. сотчи осландер бир қатар амилларни тилға алди, буниң ичидә ташқи ишлар министирликиниң хитайниң уйғурларға тутқан муъамилисини илгири «ирқий қирғинчилиқ» дәп бекиткәнликиму бар. у йәнә америка ташқи ишлар министирликиниң сотқа сунған бир парчә хетиниму тилға алған болуп, униңда гуән әпәндиниң хитай һөкүмитиниң җинайәтлирини паш қилиштики роли тәсвирләнгән.
дөләт хәвпсизлик министирлиқиниң адвокати нилес геррий сот җәрйанида министирлиқниң бу қарар үстидин әрз қилиш еһтимали барлиқини әскәртти. министирликниң буниң үчүн 30 күн вақти бар болуп, бу җәрйанда гуән әпәнди давамлиқ тутуп турулиду.
бу қарар трамп һөкүмитиниң көчмәнләргә қаратқан қаттиқ қол сийасити җәрйанида көрүлгән аз учрайдиған бир мәғлубийәттур. нөвәттә сийасий панаһлиқ делолирида ғәлибә қилиш интайин қийинлашқан. әмма қоллиғучилириниң ейтишичә, гуән әпәндиниң тәлипи интайин күчлүк асасқа игә икән.
хәлқъара мунасивәтләрни илгири сүридиған, пайда алмайдиған тәшкилат — атлантик кеңишиниң орган сиртидики алий тәтқиқатчиси, инсан һәқлири адвокати рәйһан әсәт: «гуән әпәндиниң өз көзи билән көрүп хатирилигән күчлүк дәлиллири, трамп һөкүмитиниң бу вәһшийликләрни ирқий қирғинчилиқ дәп бекитишигә муһим салмақ қошқан» деди. рәйһан әсәт ханимниң иниси 2016-йилидин бери қамақта турмақта.
гуән әпәнди мухбирларниң зийаритини қобул қилип, әйни чағда көчмәнләр идариси хадимлириға өзиниң һөҗҗәтлирини тапшурғанлиқини, сийасий панаһлиқ тәрәп қилғанлиқини вә америкида қанунлуқ ишләш рухсити барлиқини ейтқанлиқини, хадимлар буниңға қизиқмиғанлиқини билдүргән.
гуән әпәнди әйни чағни әсләп: «уларниң диққити асаслиқи мениң америкиға қандақ кәлгәнликимгә мәркәзләшти, шуңа мән уларға растини ейттим», деди.
гуән әпәнди өзиниң хитайға қайтурулуп кетишидин әнсирәйтти. тәйвәндә йашайдиған аниси ло йүнниң ейтишичә, лагерларға аъит син материйаллири елан қилинғандин кейин, гуән әпәндиниң хитайдики һәтта йирақ туғқанлириму хитай сақчилири тәрипидин сораққа тартилған.
америка дөләт хәвпсизлик министирлики декабирда уни хитай билән сийасий вә иқтисадий мунасивити қойуқ болған угандаға депорт қилишқа урунғанда, гуән әпәндиниң әндишилири техиму күчәйгән. у: «бу бәкла әқилгә сиғмайдиған иштәк туйулди», деди. бир нәччә күндин кейин, мәзкур орган йеңи бир көрсәтмә чиқирип, угандаға депорт қилишни пәқәт көпинчә башқа африқа дөләтлиридин кәлгән көчмәнләр биләнла чәклиди.
бир нәччә ай давамлашқан җәбир-җапаларға қаримай, гуән әпәнди америкиға қечип келиш қараридин пушайман қилмайдиғанлиқини ейтти. у, бир нәччә йилдин бери қанунсиз көчмәнләрниң көпийиши сәвәблик трамп әпәндиниң немә үчүн шунчә қаттиқ сийасәт қолланғанлиқини чүшинидиғанлиқини билдүрди. у дөләтниң көчмәнләр сийаситиниң даъим өзгирип туридиғанлиқини, өзиниң дәл сийасәт қистиливатқан бир вақитта келип қалғанлиқини ойлап: «мән пәқәт сәл тәләйсизрәк болуп қалдим, барлиқ гәп шу йәрдә», деди.
униң ейтишичә, америка қанунға бойсунидиған бир дөләт иди. у өз кемисигә олтуруп, деңиз арқилиқ флорида саһилиға чүшүп узун өтмәйла, бир аптомобилниң йол еғизида тохтиғанлиқини йирақтин көзәткән. у: «әтрапта һечким йоқ, машиниму йоқ, адәмму йоқ иди, шундақтиму шопур йәнила қаъидигә әмәл қиливататти. бу мәндә чоңқур тәсир қалдурди», дәп әслиди.
гуән әпәнди тутуп туруш орнидики узун күнләрниң өзигә ойлаш үчүн йетәрлик вақит бәргәнликини вә һайатида чоң бир өзгириш йасашни халайдиғанлиқини ейтти. у илгири йалғуз йүрүшни, өз алдиға турушни йақтуридиған адәм иди. әмма түрмидә туруш җәрйанида башқа тутқунлар билән достлишип қалған, буниң ичидә камерондин кәлгән бир көчмән униң роһий җәһәттики еғир бир мәзгилни бешидин өткүзүшигә йардәм қилған.
бу әһвал гуән әпәндигә инсанлар оттурисидики алақиниң қиммитини һес қилдурди. у: «башқиларға йардәм қилишни халаймән, бәлким бу мениң өз һайатимниңму мәзмунлуқ болушиға йардәм қилар», деди.
нйуйорк вақит гезити алақидар хәвири асасида тәййарлиғучи: тайир имин
