yawropa parlaménti: 3-öktebr
muxbir: uyghuri’an/uyghur pochtisi
yawropa parlaméntida ötküzülgen konférans dawamida, xitayning uyghurlargha qaratqan «saxta aptonomiye» siyasiti we uning arqisidiki qirghinchiliq, medeniyetni yoqitish heriketliri nuqtiliq muzakire qilinip, xelq’araliq qanuniy tedbirlerni élish jiddiy tekitlendi.
1-öktebir küni yawropa parlaméntida dunya uyghur qurultiyi (WUC) bilen yawropa parlaménti ezaliri, jümlidin ilham küchük qatarliq siyasiyonlarning teshkillishi bilen xitayning uyghurlargha qaratqan «saxta aptonomiye siyasiti we kishilik hoquqliri» témisida muhim bir konférans ötküzüldi.
bu yighin’gha yene dunya uyghur qurultiyining re’isi turghunjan alawudun, sabiq re’isi dolqun eysa ependi we bélgiye uyghur jem’iyitining bir qisim ezalirimu qatnashqan bolup, ular muhakime jeryanida aktip pikir bayan qildi.
bu munasiwet bilen söz qilghan bélgiye uyghur jem’iyitining re’isi ekberjan uyghur, bu qétimliq söhbetning meqsitini chüshendürüp, munularni bildürdi:
«bu qétimliq söhbette xitayning atalmish 70 yilliq saxta aptonomiyesi, wetenimizni bésiwalghandin kéyin yürgüzgen qirghinchiliq we medeniyetni yoqitish siyasiti, shundaqla uyghurlargha élip kelgen balayi-apetliri nuqtiliq muzakire qilindi.»
lagér shahitining guwahliqi we yéngi pakitlar
konféransqa jinayi lagér shahiti qelbinur sidiq xanim qatnashti. u özining lagérda körgenlirini tepsiliy guwahliq bérish arqiliq, xitay da’irilirining lagérlarda uyghurlargha qarshi élip barghan basturush siyasetlirini yene bir qétim xelq’ara jama’etke esletti.
yéqinda sherqiy türkistan’gha barghan türkiyelik sayahetchi yash taha bolsa, özi teyyarlap kelgen süretlik programmini sunup, anglighuchilargha xitayning yerlik kishilerge qaratqan qattiq nazaret qilish, diniy cheklimiler qoyush we dinsizlashturush siyasiti heqqide öz közi bilen körgenliri asasida tepsiliy chüshenche berdi.
muhakimide yene, bir qisim uyghur pa’aliyetchiler öz a’ile ezalirigha kelgen zulumlarni anglitish arqiliq, xitayning dölet halqighan basturush siyasetlirini we uyghur qirghinchiliqining dawamlishiwatqanliqini shexsiy hékayiler arqiliq yetküzdi.
pushtu xelqi bilen hemkarliq we qanuniy tedbir telep qilish
konféransqa qatnashqanlar arisida, pakistanda zulum astida yashawatqan pushtu xelqining yawropadiki pa’aliyetchi wekillirimu bar bolup, ular uyghurlar bilen bir septe turup küresh qilidighanliqini bildürdi.
axirida, anglighuchilarning uyghurlarning weziyiti we ular üchün néme qilalaydighanliqi heqqidiki so’allirigha dunya uyghur qurultiyining mu’awin re’isi zumret’ay erkin xanim jawab berdi.
zumret’ay erkin xanim, uyghurlar üchün döletlerning qanuniy jehette heriket qollinishining lazimliqini jiddiy tekitlidi. u anglighuchilarning bu jehette yerlik qanun chiqarghuchi parlamént ezaliri bilen alaqiliship, ularni qanun layihelirini otturigha qoyushqa heriketlendürüshning muhimliqini bildürdi.
