xewerler arxiwi: wetendiki tor béketlerdin xatiriler
2010-yili 7-ayning 28-küni, ürümchi shehirining awat kochiliridin biri bolghan döngkörükke jaylashqan «döngkörük mezzilik ta’amlar naxsha-ussul tiyatirxanisi»da katta bir yighilish boldi. u bolsimu ürümchi xelq radiyo istansisi uyghur bölümi yolgha qoyghan «töhpikarlar» pirogrammisining 100san muweppeqiyetlik anglitilghanliqini tebriklesh munasiwiti bilen ötküzülgen yighilish idi. elwette, pa’aliyettin burun we kéyin mezkur pa’aliyetke herxil rewshte ishtirak qilghanlar birdek halda pa’aliyetning oxshimighan nuqta we oxshimighan qatlamdin zor ehmiyetke ige ikenlikige ishenmey turalmaytti. chünki «töhpikarlar» programmisi ürümchini merkez qilghan halda, aptonom rayonimizning her sahe, her kesipte töhpisi alahide zor bolghan alimlar, mutexessisler we karxanichilarni tonushturush, ularning rengdar hayati arqiliq yash ewlatlarni izdinish rohigha bay hayatqa bashlashni meqset qilghan bolup, mezkur pirogrammida bizning ushbu 100yilliq yéngi esirimizge nishane bolalighidek 100katta töhpikarimiz tonushturulghan 100san pirogrammini tebriklesh üchün élip bérilghan 100kishilik yighilish idi.
mezkur pa’aliyetke xelqimizning qelib töridin orun alghan 100munewwer töhpikar ezizler qatnashqandin sirt yene alahide teklip étilgen rehberler, karxanichilar, alahide mihmanlar we axbarat orunliridin kelgen mihmanlar bolup, 200din artuq adem qatnashti. pa’aliyet ürümchi waqti chüshtin kéyin sa’et ikki yérimda ürümchi xelq radiyo istansisining neq meydandin biwaste ulap anglitishi bilen bashlandi.
pa’aliyet biwaste ulap tarqitish basquchi we kéyinki basquchtin ibaret ikki basquch boyiche élip bérilghan bolup, aldinqi basquchqa ürümchi radiyo istansisining diktorliridin ekber abdulla bilen gülzeper xanim riyasetchilik qildi, kéyinki basquchqa ümüdlik yash toxniyaz isma’il nida’iy bilen ürümchi xelq radiyo istansisining piraktikant muxbiri qurban’gül isma’il lar riyasetchilik qildi.
pa’aliyet töhpikarlargha bolghan chungqur tilekler ilkide her bir kishining qelbini yüksek hayajan’gha sélish bilen bashlandi. pa’aliyet bashlinish bilenla ürümchi xelq radiyo istansisi uyghurche bölümning mes’uli es’et éziz söz qilip, ürümchi xelq radiyo istansisining nadir programmiliridin biri bolghan «töhpikarlar» pirogrammisining yolgha qoyulush ehwali, xaraktiri, qolgha keltürgen utuqlirini otturigha qoyup ötti shundaqla töhpikarlargha alahide rehmitini bildürdi. arqidin töhpikarlar wekili, sha’ir, medeniyet tetqiqatchisi imin ehmidi sözge chiqti. uning kishilik hayat we töhpe heqqidiki kishini oygha salidighan tepekkur durdaniliri sorun’gha yene bashqiche hayajan we yuqiri keypiyat ata qildi.
tosattin qizghin chawaklar ilkide sehnide birsi peyda boldi. bunche qizghin keypiyatqa muyesser bolghan kishi chachliri aqarghan, manglaylirini qoruq basqan birsi emes, belki téxi yashliq bahari urghup turghan ismi-jismigha layiq bahargül, yeni «töhpikarlar» pirogrammisining aptori idi. u söz qiliwatqanda meydanni gah chungqur süküt, gah qizghin alqish qaplighan idi. uning « men burundin ishinidighan we sheksiz heqiqet bolghan bir hékmet bar, u bolsimu <bilgenler bilen bilmigenler teng bolalmaydu>. bilish insan qimmtining uli. insaniyetning meyli qaysi esiride bolmisun ilim we izdinishke özini atighanlar haman qedir-qimmette, izzet-hörmette yuqiri bolup, dewr we jem’iyetning shundaqla heqiqetlik qeliblerning töridin orun élip kelgen. mushu nuqtidin qelib törlirimizde munasip simalargha ige her biringlardek ilim ehliliri bilen «töhpikarlar» programmisi munasiwitide bir qanche yilliq hayatimni ötküzeligenlikimge tolimu iptixarlinimen» dégen jarangliq xitabliri bilen meydan ehli közlirige issiq yash alghan bolsa; « men kichikimdin atamning tesirige köp uchirighan. atam emeliyette bir adettikila adem. emma uning ene shu «adettiki» salahiyitige singip ketken «adettikidin tashqiri» peziletlirining méning bügünki mushu ornumgha tutashqanliqidin sheklenmeymen……. uning rohiyitidiki addiyliq ichige yughurulghan izdinish we ishtiyaq mende izden’güchilerge, bilgenlerge bolghan bir xil hörmet we intilishni qozghatqan» dégen söliridin, meydan ehli diyarimizning chet qirghaqlirida, qumluq –bostanliqlirida ün-tünsiz yashap, her bir qedemliridin yüksek bir alijanabliqni apiride qiliwatqan ene shu namsiz töhpikarlarni hörmet tuyghuliri bilen yadigha élishti. axirida«töhpikarlar» programmisining kelgüsi üchün zor ümid we iradisini ipadiligen bahargül sehnidin gül we qizghin alqshlar bilen uzitildi.
weten menggülük téma! buningdek katta we ehmiyetlik sorunda bu témidin halqip ötüsh mumkin emes elwette. shinjang bulbuli, 100töhpikarning biri, ataqliq naxshichi pasha ishanning «weten’ge medihye» namliq naxshisi bilen pa’aliyet téximu ewjige chiqti.
mezkur programmining aptori bahargül «töhpikarliq bir kéchilik chüshtin kelmeydu, u silerning aqarghan chéchinglar, qoruq basqan mangliyinglar we ilim teptide nurlan’ghan közünglarning mehsuli, wehalenki biz shuninggha layiq hichnéme qilip bérelmiduq» dep sözligen idi. emma pa’aliyette töhpikarlarning közlirige issiq yash, yashlarning qelbige chungqur hayajan salghan bir körünüsh boldi. pa’aliyetning yarqin nuqtisi bolghan bir körünüsh töhpikarlar wekilliridin bolghan 11neper töhpikargha ton keydürüsh murasimi idi. bir esirge taliq bolghan hayatliri bilen bizge yölek bolush sheripige muyesser bolghan bu ezizlerning qisqirighan qedemliri seweblik sehnige yölep chiqilghan körünüsh hemmide ulargha bolghan chungqur bir séghinsh we qiymasliq tuyghusi peyda qilip, sorun hem hayajan’gha hem yashlan’ghan közlerge shahid boldi. ton addi nerse emes, uning öz addi bolsimu, emma qimmiti, tüsi yüksektur. mana bu yükseklikke haji imin tursun, mirsultan osmanof, jang xungchaw, baqi haji , hüsenjan jami, boghda abdulla, pasha ishan, hoshur islam, ghazi ehmed, xalide isra’il, muhemmed rehim qatarliq töhpikarlar wekilliri na’il boldi.
«töhpikarlar» programmisining aptori bahargülning sözi boyiche alghanda, «öz büyükliri bilen arilishish hemmila ademge nisip bolidighan bexit emes» dégen ang ilkide öz büyüklirining izzitini qilish, ularning kishilik hayat üchün kem bolsa bolmaydighan ilham, hayajanlarni élish meqsitide yashlar teripidin teyyarlan’ghan üshbu dastixanda, bu büyükler öz perzentlirige yene bir qimmetlik dersni qaldurdi, u bolsimu ulardiki saxawet dersi, ilim köchetlirige bolghan muhebbet dersidur. xelq’aragha dangliq ressam, junggo ressamlar ilmiy jem’iyitining pexriy meslihetchisi, aptonom rayonluq ressamlar jem’iyitining pexriy re’isi ghazi ehmed, ataqliq ressam, junggoche resim sizish mahiri turdi imin, ataqliq ressam abdushükür kérem kök qatarliq töhpikarlar shu kündiki pa’aliyetke atap, özi sizghan we yazghan xet-resimlerni élip kelgen bolup, üshbu eserler neq meydanda kim’artuq qilip sétildi. dangliq ressam ghazi emet akining «ilimdin artuq mertiwe yoq» dégen mezmundiki erebche yézilghan xéti 20 ming yüen, turdi imin akining «tuqqan yoqlash» namliq resimi 10ming yüen, abdushkür kirem kökning menzire resimi 6ming yüen’ge sétilip, shu sorundila ressamlar we sétiwalghuchi karxana mes’ullirining qoli bilen 11neper oqushi alahide yaxshi qéyinchiliqi bar oqughuchilargha mukapat qilip tarqitip bérildi.
pa’aliyette yene herxil sen’et we sirik nomurliri körsitildi. töhpikarlar wekilliridin jangxongchaw, abdulla yolwas,imin exmidi qatarliqlar söz qildi. pa’aliyet aptonom rayonluq yazghuchilar jem’iyitining re’isi, shinjang pidagogika uniwérstétining mudiri, doktur yitekchisi azat sultanning kishining qelib tarini chékidighan qimmetlik sözliri bilen axirlashti. uning öz oqughuchiliri bilen birlikte mehmut kashigheriyining meqberisige asqan lewhesidiki «bowa siz yandurghan ilim mesh’ili menggü öchmeydu!» dégen sözi bu qétim mezkur pa’aliyetni teshkilligen we küch chiqarghan barliq yashlarning ene shu ejdadlirigha, jümlidin köz aldidiki bowa süpet töhpikarlirigha bergen adimiylik wedisi bolup qaldi!
pa’aliyetke teklip étilgen 100töhpikarning tizimliki:
1. héytem hüseyin
2. bughda abdulla
3. pasha ishan
4. xalide isra’il
5. exet turdi
6. enwer abduréhim
7. abliz shakir
8. abliz abduréhim
9. abdushükür abdukérim
10. hoshur islam
11. qurban barat
12. haji imin tursun
13. sahibjamal dölet
14. imin exmidi
15. muhemmed’éli zunun teshna’iy
16. exmet imin
17. abdushökür kérem kök
18. osmanjan sawut
19.mirsultan osmanof
20. ebeydulla ibrahim
21. memtimin hoshur
22. ömerjan rehim oghlani
23. jalalidin behram
24. gheyretjan osman
25.tursun’ay ibrahimjan
26. küresh rejep
27. rahile dawut
28. arslan abdulla
29. radil abla
30. kamil tursun
31. islamjan shirip beshkéremi
32. raxman mamut
33. abduqadir toxti
34. tursun yunus
35. jang xungchaw
36. shazadem muqiyit
37. en jenfing
38. abdulla abduréhim
39. muhemmed baghrash
40. muhemmed réhim
41. exmetjan qurban
42. wang méng
43. zekiye xanim
44. mahinur haji yaqup anat
45. rozi abduweli
46. obulqasim hashim
47. turghan shawudun
48. mollahashim turdi
49. turdi imin
50. firdewis ezizi
51. baqi haji yüsüp
52. dilmurad turdi
54. risalet nasir
56. rabiye muhemmet
57. exmetjan qurban sabiri
59. exmet hamut
61. sadiq haji sattar
62. april semet
63. qasim sidiq
64. osman isma’il tarim
65. yasinjan kérem
67. perhat abit choghlan
68. ghazi emet
69. abdukérem raxman
70.ablet nurdun
71.mijit sawut
72.mettursun éli
73. hüsenjan jami
74. sultan hashim
75. abduweli hapiz
76. abduraxman ayup
77. awut tuxti
78. munire ghupur
79. pexridin hésamidin
80. iminjan ehmidi basit
81. abdushükür turdi
82. abduréhim abdukérim
83. nurmuhemmed döleti
84. haji ekber eysa
85. perhat jilan
86. esqer hésamidin
87. eshrep abdulla qutzat
88. ju jyenxua
89.adil muhemmet turan
91. mexmut hamut
92. exmet rishit
93. ablet mejün
94. ibrahim pexridin
95. inayet qurban
96. adil hoshur
97. eniwer muhemmet
98. memettursun yalghuzek
99. zununqiz ilaxun
100. niyaz kérim sherqiy
pa’aliyetke qatnashqan axbarat wastiliri :
1. shinjang géziti
2. shinjang xelq radiyo istansisi
3. shinjang téléwiziye istansisi
4. shinjang iqtisad géziti
5. shinjang qanunchiliq géziti
6 . ürümchi kechlik géziti
7. ürümchi xelq radiyo istansisi
8. ürümchi téléwiziye istansisi
9. tengritagh tori
10. ulinish tori
pa’aliyetke alahide yardem bergen we qatnashqan
shirket-orunlar:
1. guchung nahiye ghalib soda – sana’et cheklik shirkiti
2. shinjang gül qeqe yémeklik medeniyet cheklik shirkiti
3. shinjang lilla xelq’ara soda cheklik shirkiti
4. shinjang eldost biyo – téxnika tereqqiyat cheklik shirkiti
5. shinjang tébbiy jewher biyo – téxnika cheklik shirkiti
6. shinjang miraj yémek – ichmek cheklik shirkiti
7. shinjang shadliq soda – sana’et cheklik mes’uliyet shirkiti
8. shinjang ulinish xelq’ara soda cheklik shirkiti
9. pida kitabxanisi
10. izchi ayaqliri
11. ferghane tatliqliri
12. saba istudiyesi
13. ürümchi mu’ellim éliktron pen – téxnika cheklik shirkiti
14. shinjang abide biyo – téxnika tereqqiyat cheklik shirkiti
menbe: ulinish tori
